Πρόσφατα

Νικήτριες Φωτογραφίες του Διαγωνισμού #04 με θέμα «Η μοναξιά»

Νικήτριες Φωτογραφίες του Διαγωνισμού #04 με θέμα «Η μοναξιά»

  «Καμιά μοναξιά δεν είναι μικρή» | Ολοκληρώθηκε με μεγάλη συμμετοχή ο τέταρτος Ελεύθερος Διαγωνισμός Φωτογραφίας #04 του περιοδικού Palinodiae με θέμα «Η Μοναξιά». Ευχαριστούμε όλους όσους συμμετείχαν και με τον τρόπο τους στήριξαν...
Αφιερώματα Show author Palinodiae

Αζίζ Νεσίν

100 χρόνια από τη γέννηση του
(20/12/1915 – 6/7 /1995)

 

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΚΑΦΟΥΡΟΥ

Aziz_Nesin

Ο Μεχμέτ Νουσρέτ δανείστηκε το όνομα του πατέρα του Αζίν για να δημιουργήσει αργότερα το φιλολογικό ψευδώνυμο Αζίζ Νεσίν, το οποίο θα τον συνοδέψει σε όλον το πολυτάραχο βίο του και θα τον καθιερώσει στον βωμό της σύγχρονης Τούρκικης λογοτεχνίας.

Απόγονος του τουρκόφωνου μουσουλμανικού φύλου των Τατάρων της Κριμαίας και γεννημένος στις 20 Δεκέμβρη του 1915 στο Τούρκικο νησί της Χάλκης – στη θάλασσα της Προποντίδας που συνδέει το Αιγαίο με τον Εύξεινο Πόντο, αποτελεί διεθνώς ίσως τον σημαντικότερο σύγχρονο σατυρικό συγγραφέα της Τουρκίας.

Ο Αζίζ Νεσίν γεννήθηκε στη πιο εξαγριωμένη περίοδο της εκστρατείας της Καλλίπολης κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Έζησε τα πολύ παιδικά του χρόνια μέσα σε ένα κλειστό οικογενειακό περιβάλλον με φτωχούς γονείς οι οποίοι είχαν βρεθεί και παντρευτεί στην Κωνσταντινούπολη. Ο Νεσίν μόλις χάνει τον πατέρα του, κάνει αυτοκριτική για το ότι δεν ήταν πολύ κοντά του και αργότερα θα γράψει και δύο ποιήματα γι’ αυτόν.

Έχω γράψει μία νουβέλα. Θα θέλατε να τη δημοσιεύσετε;

Δώδεκα χρονών ξεκίνησε να γράφει το πρώτο του βιβλίο σημειώνοντας και γράφοντας σε ένα σημειωματάριο, το οποίο όταν γράφτηκε μέχρι τη μέση, ο παθιασμένος από τη προσπάθειά του Νεσίν, αποφάσισε να κάνει κάτι ριψοκίνδυνο· Σύνταξε και έστειλε γράμματα στο Baliali της Κωνσταντινούπολης – όπου γινόταν η κεντρική διανομή τύπου κυρίως των εφημερίδων, στα οποία έγραφε: «Έχω γράψει μια νουβέλα. Θα θέλατε να τη δημοσιεύσετε;». Με τη πρώτη θετική ανταπόκριση, σκεφτόταν, θα καθόταν να την ολοκληρώσει επιτόπου. Είχε σκοπό επίσης να μη τη παραδώσει ο ίδιος προσωπικά παρά να τη στείλει ταχυδρομικώς, και μόνο εφόσον θα είχε ήδη αυτή δημοσιευτεί θα εμφανιζόταν ο ίδιος, για να κάνει όλη την εντύπωση της ανυποψίαστης μικρής του ηλικίας.

Το 1934 ήταν η χρονιά που οι Τούρκοι πολίτες έπρεπε να διαλέξουν επίθετα. Ο 19χρονος τότε Νουσρέτ, θέλοντας να αποφύγει τα ένδοξα και ρατσιστικά ονόματα που επέλεγαν οι περισσότεροι και μην έχοντας τι άλλο να βρει, θα επιλέξει το όνομα «Nesin». Η απόφαση του να ακολουθήσει στρατιωτική καριέρα τον έκανε να γραφτεί στο Στρατιωτικό Λύκειο Kuleli από το οποίο αποφοίτησε το 1935, ενώ μετά από δύο χρόνια τελείωσε επιτυχώς τη Στρατιωτική Ακαδημία και τη σχολή Φυσικομαθηματικών και το 1939 πήρε το αξίωμα του ανθυπολοχαγού πεζικού. Φοίτησε επίσης για δύο χρόνια και στη Σχολή Καλών Τεχνών. Η στρατιωτική του καριέρα τερματίστηκε δια παντός όμως λόγω «κατάχρησης καθηκόντων» ενώ εκείνος δούλεψε για το λίγο εκείνο διάστημα σε ένα μπακάλικο που άνοιξε ο ίδιος.

3

Ήδη από το 1942 δημοσιεύει κάτω από το όνομα Αζίζ Νεσίν μικρές ιστορίες σε διάφορες εφημερίδες («Nation» στο Ankara, «The Desk of a Public Servant» στο Akbaba, κ.ά.) ενώ το 1944 ζει πλέον από τη συγγραφική του δραστηριότητα δουλεύοντας στο Yedi Gun και στο Karagoz. Δούλεψε κυρίως ως επιμελητής στις εφημερίδες Karagoz και Yedigun ενώ αυτό που πραγματικά τον είχε κερδίσει ήταν το γράψιμο.

Έτσι άρχισε να γράφει σε διάφορα σατυρικά περιοδικά· Δούλεψε για λίγο στην εφημερίδα Tan, ενώ με τον συνεργάτη του Sabahattin Ali το 1946 εξέδωσε το εβδομαδιαίο περιοδικό Markopasa, το οποίο προκειμένου να μπορέσει να συνεχίσει να εκδίδεται –λόγω αντιδράσεων και μπλοκαρίσματος του σε προάστια και επαρχία από το Τούρκικο κράτος και την αστυνομία – το περιοδικό αναγκαζόταν να αλλάζει συνεχώς ονομασία, όπως Malum Pasa, Ali Baba, Yedisekiz Hasan Pasa, Bizim Pasa, Medet.

1

Δέκα μήνες θα παραμείνει ο Αζίζ Νεσίν στη φυλακή για τη πολιτική του ρητορική αποχωρίζοντας έτσι το περιοδικό το 1947. Το αντιπατριωτικό του ύφος και η πολιτική κριτική στα κείμενα που δημοσίευε του κόστισαν σχεδόν μία δεκαετία με λογοκρισία, δυσφημίσεις, καταγγελίες, δικαστήρια, φυλακίσεις και εξορία. Θα ανοίξει διάφορα μικρά μαγαζιά ενδιάμεσα για να βγάλει τα προς το ζην.

Η Κυβέρνηση Μεντερές που είχε η ίδια οργανώσει τα «Σεπτεμβριανά» το 1955 θα συλλάβει τον Νεσίν ανάμεσα σε άλλους αριστερούς, κατηγορώντας τον για τα πογκρόμ κατά των Ελλήνων της Πόλης. Ο Νεσίν θα αθωωθεί και θα γράψει το βιβλίο «Να κρεμαστούν σαν τα τσαμπιά» (Ελληνική έκδοση | Βλέπε παρακάτω).

Το καλοκαίρι του 1956 θα παντρευτεί την Meral Celen – συνεργάτιδα του στο περιοδικό Akbaba, και θα ιδρύσει τον εκδοτικό οίκο Dudun που θα κάψουν εθνικιστές παρακρατικοί λίγα χρόνια αργότερα. To 1968, στα 53 του χρόνια o Νεσίν έχει γράψει σε σύνολο 53 βιβλία.

6

Το 1971 ήταν η χρονιά των αλλαγών για τον Αζίζ Νεσίν. Τρεις αποφάσεις θα αλλάξουν τις καθημερινές του συνήθειες και θα τον εμψυχώσουν κατά κάποιον τρόπο. Από 5 πακέτα ημερησίως ο Νεσίν κόβει εντελώς το κάπνισμα που είχε αρχίσει στην φυλακή (για να το ξαναρχίσει στα 90 του) — Αρχίζει να κουρεύεται πλέον μόνος, χωρίς ούτε καν μάλιστα να κοιτάει στον καθρέπτη [sic] — κόβει τη ζάχαρη από τον καφέ και το τσάι του λόγω διάγνωσης διαβήτη.

Τον επόμενο χρόνο θα ιδρύσει το ομώνυμο Ίδρυμα Αζίζ Νεσίν με σκοπό κάθε χρόνο να φιλοξενεί 4 άπορα παιδιά και να τους παρέχει εκτός από στέγαση και περίθαλψη, επιμόρφωση και παιδεία – ο ίδιος το κατονόμαζε και «the living museum». Τα πνευματικά δικαιώματα από το συνολικό συγγραφικό έργο του Νεσίν, συμπεριλαμβανομένου και των κειμένων του για ταινίες, ράδιο και τηλεόραση, παραχωρήθηκε από τον ίδιο στο Ίδρυμα.

Ο Νεσίν πρωτοστάτησε την δεκαετία του ’80 στον αγώνα της επαναφοράς της Δημοκρατίας, κυρίως με τη πρωτοβουλία της Επιστολής των Διανοουμένων, ενάντια στην χούντα του στρατηγού Εβρέν, ενώ στις αρχές της δεκαετίας του ’90 άρχισε να μεταφράζει τους «Σατανικούς Στίχους» του Σαλμάν Ρούσντι, ανοίγοντας έναν νέο μεγάλο κύκλο που θα τον σημαδέψει δια παντός.

Στο Πακιστάν και στην Ινδία γίνονταν πολύ μεγάλες πορείες διαμαρτυρίας και συγκεντρώσεις ενάντια στους Σατανικούς Στίχους του Ρούσντι — ο ίδιος ο συγγραφέας, γεννημένος στη Βομβάη το 1947 και δηλωμένος hardline atheist (sic) εκτός από τους αμέτρητους αναγνώστες του ανά τον κόσμο έχει βραβευτεί και με πολύ σημαντικά βραβεία για το λογοτεχνικό του έργο όπως το βραβείο Whitbread, το Booker των Booker, και το Ευρωπαϊκό Αριστείο Λογοτεχνίας.  Με τη κατηγορία της προσβολής προς τον Μωάμεθ, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί θα επικυρήξει σε θάνατο τον συγγραφέα Ρούσντι και όλους τους συντελεστές των εκδόσεων του βιβλίου. Απόπειρες δολοφονίας έγιναν στον ίδιο τον Ρούσντι, στον Ιταλό μεταφραστή του Ετορε Καπριόλο στο Μιλάνο, στη Νορβηγία στον εκδότη του βιβλίου που δέχτηκε επίθεση και πυροβολήθηκε επιβιώνοντας και στην Ιαπωνία στον μεταφραστή του Χιτόσι Ιγκαράσι που δολοφονήθηκε με μαχαίρι.

4

Έτσι, στις 2 Ιούλη του 1993 η καρδιά της Ανατολικής Τουρκίας θα γράψει στην ιστορία της την αιματηρή Σφαγή της Σεβάστειας. Ένα εξοργισμένο πλήθος φανατισμένων Ισλαμιστών σπάζοντας τα μπλόκα της αστυνομίας εισέβαλε στο ξενοδοχείο Madimak στο οποίο Τούρκοι Αλεβίτες παρακολουθούσαν το Πολιτιστικό τους Φεστιβάλ, και επιτέθηκαν στο πλήθος ενώ πυρπόλησαν και το κτίριο με αποτέλεσμα 39 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους. Ο Αζίζ Νεσίν διέφυγε και επέζησε από τύχη. Σχεδόν όλες οι εφημερίδες κατηγόρησαν τον λόγο του Νεσίν στη Σεβάστεια για το αιματηρό γεγονός που είχε προκληθεί, ωστόσο στις 2 Ιούλη καμία απολύτως εφημερίδα –σύμφωνα με τον ίδιο– δε δημοσίευσε τον λόγο που έβγαλε ο ίδιος στη Σεβάστεια.

«Κανείς δεν είναι υπεύθυνος σαν ατομικότητα και μόνο. Το έγκλημα ανήκει σε όλες τις κυβερνήσεις που σταδιακά εκχωρούν προνόμια σε φανατικούς και θρήσκους φονταμελιστές. Η πιο πρόσφατη κυβέρνηση είναι και η πιο ένοχη»

Ο Αζίζ Νεσίν πέθανε στις 6 Ιουλίου το 1995 από καρδιακή προσβολή στη παραθαλάσσια πόλη Τσεσμέ της Σμύρνης σε εκδήλωση στην οποία υπέγραφε βιβλία του. Μετά τον θάνατο του, το σώμα του θάφτηκε χωρίς τελετή σε άγνωστο σημείο της περιοχής που ανήκει το ομώνυμο Ίδρυμα του, όπως επιθυμούσε ο ίδιος.

7

♦♦♦

Ο Αζίζ Νεσίν έγραψε ποιήματα, μυθιστορήματα, διηγήματα, θεατρικά και άλλα κείμενα, ενώ εξέδωσε συνολικά περισσότερα από εκατό έργα, μέρος των οποίων έχει μεταφραστεί σε 32 γλώσσες. Ο Νεσίν έχει έναν άμεσο χειμαρρώδη τρόπο έκφρασης ο οποίος όμως δεν είναι φρονηματικός, παρά συνδιαλέγεται ανάμεσα σε καθημερινά πρόσωπα που χρησιμοποιούν τον διάλογο άλλοτε επεξεργάζοντας τα πράγματα και απομυθοποιώντας, και άλλοτε για να διεκδικήσουν.

Άμεσος, καυστικός και προοδευτικός, ο Νεσίν δεν έπαψε να διαδίδει μέσα από τα κείμενα του τις δημοκρατικές του παραβολές. Διώχτηκε από το καθεστώς του Μεντερές αλλά και από το μετέπειτα στρατοκρατικό, ενώ η αναμορφωτική προσφορά του στη λαϊκή τάξη της Τουρκίας υπήρξε σημαντική. Λιτός και σαρκαστικός, λαϊκός, άμεσος και εκφραστικός, ο Νεσίν εξορίστηκε και φυλακίστηκε 6 χρόνια κατά διαστήματα για τον αγώνα του για την δημοκρατική αναγέννηση της πατρίδας του.

Λόγω χρονικών συγκυριών, πολλά από τα κείμενα του έχουν πολύ σημαντικά λαογραφικά χαρακτηριστικά που η μετάφραση τους στην Ελληνική και η αποδόμηση τους θα μπορούσε να μας προσφέρει μία σημαντική σημειολογία συνδυαστικά με την Ελληνική πεζογραφία του μεσοπολέμου· Μία σύνθεση για πολλές περαιτέρω εργασίες.

Ο Νεσίν, παρ’ όλες τις κακουχίες του βίου του, τις δυσκολίες της εποχής, τις φυλακίσεις του, τις δυσφημίσεις και τις ασταμάτητες κατηγορίες, υπήρξε ένας πολύ αισιόδοξος άνθρωπος. Ωστόσο ο οραματικός του χαρακτήρας κρύβεται εντέχνως στα μικρά διηγήματα του στα οποία κυριαρχούν οι λογοτεχνικές αναπαραστάσεις ενός πραγματικού κόσμου — ο έκδηλος λόγος ανθρώπων φουρτουνιασμένων από τα κοινωνικά προβλήματα της εποχής.

Η αποδόμηση της κοινωνικής πραγματικότητας της Τουρκίας στην λογοτεχνία του Νεσίν είναι αυτή που θα δημιουργήσει τη μερίδα των παθιασμένων αναγνωστών του και την άλλη των φανατικών του εχθρών, οι οποίες συντηρούνται ακόμα ως έχει. Στην χώρα του έχει βραβευτεί από την Ένωση Λογοτεχνών, την Ένωση Θεατρικών Συγγραφέων, κ.ά. Το 1991 ο Νεσίν επισκέφτηκε την Ελλάδα ερχόμενος στην Αθήνα για να παραλάβει το βραβείο Ελληνοτουρκικής φιλίας «Αμπντί Ιπεκτσί».

∇∇∇

Στην Ελλάδα έχουν μεταφραστεί ελάχιστα από τα βιβλία του:

Ο Ζήσης και ζει και δε ζει, Εκδόσεις Δωρικός
Η Νοημοσύνη των ζώων, Εκδόσεις Κέδρος
Κρεμάστε τους σαν τα τσαμπιά, Εκδόσεις Καστανιώτης

Το θεριό του Ταύρου, Εκδόσεις Δωδώνη
Έτσι ήρθαν τα πράγματα μα έτσι δε θα πάνε, Εκδόσεις Θεμέλιο
Ο καφές και η Δημοκρατία, Εκδόσεις Θεμέλιο

img1144

Ένα χωρίο από την εισαγωγή του «Ο καφές και η δημοκρατία» όπου ο Αζίζ Νεσίν προλογίζει αποκλειστικά στους Έλληνες αναγνώστες, σε μετάφραση Έρμου Αργαίου από τις εκδόσεις Θεμέλιο, 1977

[…] Ομολογώ ότι σήμερα ντρέπομαι για την εχθρότητα των παιδικών μου χρόνων προς τα χρώματα της Ελληνικής σημαίας. Ξέρω όμως ότι σήμερα πολλοί Έλληνες διανοούμενοι ντρέπονται κι αυτοί για παρόμοια αισθήματα τηςπαιδικής τους ηλικίας προς τα χρώματα της σημαίας μας. Αυτή η αμοιβαία γνώση των πραγμάτων πρέπει να μας αφυπνίσει, να μας κάνει να καταλάβουμε ότι δε γεννήθηκε καμιά εχθρότητα ανάμεσα στους λαούς μας από δική τους πρωτοβουλία.

Όταν ήμουνα παιδί καθόμασταν στη Χάλκη. Εκεί υπήρχαν και πυκνοκατοικημένοι μαχαλάδες Ρωμιών. Εμείς τα Τουρκάκια, ακόμα απ’ εκείνη την ηλικία, οπλιζόμασταν με ραβδιά, λοστούς και πέτρες, κάναμε επιδρομή στους ελληνικούς μαχαλάδες και χτυπούσαμε τα Ρωμιόπουλα. Νομίζω πως και τα Ελληνόπουλα έπαιζαν το ίδιο πολεμικό παιχνίδι.

Ύστερα απ’ αυτό το εφιαλτικό παιδικό παιχνίδι πέρασαν πάνω από σαράντα χρόνια. Πριν από ένα μήνα, ήρθαν σπίτι μούσκεμα στον ιδρώτα τα δυο μου αγόρια, το ένα οχτώ και το άλλο εννιά χρονών. Τους ρώτησα την αιτία. «Τσακωθήκαμε με τα Ρωμιόπουλα», μου είπαν.

Θυμήθηκα την παιδική μου ηλικία, των εφτά και των οχτώ χρονών και κύλησαν δάκρυα απ’ τα μάτια μου. Την αφυπνισμένη εχθρότητα των παιδικών μας χρόνων, παρ’ όλο ότι πέρασαν σαράντα χρόνια από τότε, δεν μπορέσαμε να τη σβήσουμε από τα παιδιά μας.

Τα ιστορικά γεγονότα μπορούν να κάνουν τους σημερινούς ανθρώπους και φίλους και εχθρούς. Εμείς όμως πρέπει σήμερα να ξεχωρίσουμε από την ιστορία τα γεγονότα που θα οδηγήσουν τους λαούς μας στη φιλία. Έχει ειπωθεί πολλές φορές πως είναι ανάγκη οι δύο λαοί των γειτονικών χωρών να ζήσουν ειρηνικά και αδερφικά. Εγώ όμως δε στηρίζω τις ελπίδες μου στους πολιτικούς. Αυτοί που θα δυναμώσουν τους δεσμούς φιλίας ανάμεσα στους λαούς μας είναι πρώτ’ απ’ όλα οι συγγραφείς και οι καλλιτέχνες.

Γίνονται εχθροί οι άνθρωποι, όταν δεν γνωρίζονται μεταξύ τους. Και για να γίνουν φίλοι πρέπει να αλληλογνωριστούν. Δεν είναι οι λόγοι των πολιτικών που θα συντελέσουν στη γνωριμία των λαών μας, αλλά τα έργα των πνευματικών ανθρώπων.

Τρέφω μεγάλη εκτίμηση στον ελληνικό λαό, για τα ηρωικά κατορθώματά του στη διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, και στα μετέπειτα χρόνια. Στη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου ήμουνα αξιωματικός. Μια μέρα μας ήρθε εμπιστευτική εγκύκλιος ότι ένα από τα μεγάλα έθνη, ενώ είχε υποσχεθεί στην Ελλάδα άφθονο πολεμικό υλικό από τανκς και αεροπλάνα, αθέτησε την υπόσχεσή του και άφησε τον ελληνικό στρατό με παλιό και ανεπαρκή οπλισμό, εκτεθειμένο στη φασιστική επιδρομή.

Την ίδια εποχή, η μεγάλη αυτή Δύναμη, προσπαθούσε να βρει διάφορους τρόπους, για να εμπλακεί και η Τουρκία στον πόλεμο.

Δεν ξεχνάμε την ανδρεία του Ελληνικού Στρατού που αντιμετώπισε με λίγες δυνάμεις και ανεπαρκή οπλισμό τους φασίστες και τους ναζί. […]

 

 

 

5

 

 

Facebook Comments

Αναζήτηση

Σχετικά Άρθρα

Italo Zetti

Italo Zetti

(1913-1978)   ΤΗΣ BEATRICE MASTRODONATO   Ανακαλύπτοντας τον Italo Zetti είναι μια ευχαρίστηση από κάθε άποψη. Είναι ένας από τους μεγαλύτερους Ιταλούς χαράκτες στον προχωρημένο 20º αιώνα. Ο Ίταλο Ζέττι...

Γλώσσα Σελίδας:

  • Greek
  • English

Κοινωνική Ιστορία

Κοινωνική Ιστορία