Recent

Κινηματογράφος Show author Palinodiae

Μικελάντζελο Αντονιόνι – Σκέψεις για τον Κινηματογραφικό ηθοποιό

Antonioni2Ο κινηματογραφικός ηθοποιός δε χρειάζεται να καταλαβαίνει, αλλά απλώς να υπάρχει. Μπορεί κάποιος να δικαιολογηθεί λέγοντας πως για να υπάρξει είναι απαραίτητο να καταλαβαίνει. Δε γίνεται έτσι. Αν γινόταν αυτό, τότε οι πνευματικότεροι ηθοποιοί θα ήταν κι οι καλύτεροι. Η πραγματικότητα συχνά δείχνει τ’ αντίθετο.

Όταν ένας ηθοποιός είναι πνευματικός άνθρωπος, οι προσπάθειές του να ‘ ναι καλός είναι τρεις φορές μεγαλύτερες, γιατί θέλει να βαθύνει την αντίληψή του, να τα λάβει όλα υπ’ όψιν το, ν’ αγκαλιάσει όλες τις λεπτομέρειες, και κάνοντας αυτό πηδά σε χωράφια που δεν είναι δικά του – στην πραγματικότητα δημιουργεί εμπόδια στον εαυτό του.

Οι σκέψεις του γύρω απ’ το πρόσωπο που υποδύεται, που σύμφωνα με μια λαϊκή θεωρία θα ‘πρεπε να τον φέρουν πιο κοντά σε μια ακριβή του ενσάρκωση, ματαιώνουν τις προσπάθειές του και στερούν το παίξιμό του από κάθε φυσικότητα. Ο κινηματογραφικός ηθοποιός πρέπει να φτάνει στον τόπο του γυρίσματος σε μια κατάσταση παρθενίας. Όσο πιο διαισθητική είναι η δουλειά του, τόσο αμεσότερη θα γίνεται.

Ο κινηματογραφικός ηθοποιός θα ‘πρεπε να δουλεύει όχι στο ψυχολογικό επίπεδο, αλλά σ’ ένα άλλο φανταστικό.Και η φαντασία αποκαλύπτεται άμεσα – δεν έχει μεσάζοντες που μπορείς να στηριχθείς για βοήθεια.

Δεν είναι δυνατό να υπάρξει μια πραγματική συνεργασία ανάμεσα σε ηθοποιό και σκηνοθέτη. Δουλεύουν σε δύο τελείως διαφορετικά επίπεδα. Ο σκηνοθέτης δε χρωστά στον ηθοποιό καμία εξήγηση εκτός από εξηγήσεις πολύ γενικής φύσεως για τους ανθρώπους της ταινίας. Είναι επικίνδυνο να συζητά τις λεπτομέρειες. Καμιά φορά ο ηθοποιός κι ο σκηνοθέτης γίνονται αναγκαία εχθροί. Ο σκηνοθέτης δεν πρέπει να συμβιβάζεται αποκαλύπτοντας τις προθέσεις του. Ο ηθοποιός είναι ένα είδος Δούρειου Ίππου στην ακρόπολη του σκηνοθέτη.

Amiche2

Προτιμώ να βγάζω αποτελέσματα με μια κρυφή μέθοδο που ‘ναι να διεγείρω στον ηθοποιό έμφυτα προσόντα των οποίων την ύπαρξη κι ο ίδιος δεν ξέρει – να εξάψω όχι την πνευματικότητά του αλλά το ένστικτό του – να μη δικαιολογεί απλώς αυτά που κάνει αλλά να τα φωτίζει. Μπορείς ακόμα και να κοροϊδέψεις έναν ηθοποιό ζητώντας του άλλα και παίρνοντας άλλα. Ο σκηνοθέτης πρέπει να ξέρει πως να ζητά και πως να ξεχωρίζει ποιο είναι το καλό και ποιο είναι το κακό, το περιττό και το χρήσιμο, σε κάθε τι που προσφέρει ο ηθοποιός.

Το πρώτο προσόν του σκηνοθέτη είναι να βλέπει. Αυτό το προσόν είναι επίσης πολύτιμο και για τη σχέση του με τους ηθοποιούς. Ο ηθοποιός είναι ένα απ’ τα στοιχεία της εικόνας. Μια αλλαγή της στάσης του ή της χειρονομίας του αλλάζει την ίδια την εικόνα. Μια γραμμή που λέει ο ηθοποιός προφίλ δεν έχει την ίδια σημασία όταν την πει ανφάς. Μια φράση που απευθύνεται στη μηχανή τοποθετημένη πάνω απ’ τον ηθοποιό δεν έχει την ίδια σημασία όταν απευθύνεται στη μηχανή τοποθετημένη χαμηλά.

Αυτές οι απλές παρατηρήσεις αποδείχνουν πως ο σκηνοθέτης – δηλ. όποιος συνθέτει το πλάνο – είναι εκείνος που θα πρέπει ν ‘ αποφασίζει την χειρονομία, τη στάση και τις κινήσεις του ηθοποιού.

Η ίδια αρχή ισχύει και για τον τονισμό του διαλόγου. Η φωνή είναι ένας «θόρυβος», που εμφανίζεται μαζί με άλλους θορύβους σε μια σχέση που μόνο ο σκηνοθέτης γνωρίζει. Είναι συνεπώς δικιά του δουλειά να βρει την ισορροπία ή την αστάθεια αυτών των ήχων.

Antonioni1

Είναι αναγκαίο ν’ ακούσει τον ηθοποιό απ’ την αρχή μέχρι το τέλος ακόμα κι όταν αυτός κάνει λάθος. Πρέπει ν’ αφήνει τον ηθοποιό να κάνει λάθη και την ίδια στιγμή να προσπαθεί να βρει τον τρόπο που θα χρησιμοποιήσει αυτά τα λάθη στην ταινία, γιατί αυτά τα λάθη είναι, εκείνη τη στιγμή, ό,τι αμεσότερο έχει να δώσει ο ηθοποιός.

Στην εξήγηση μιας σκηνής ή ενός μέρους του διαλόγου οι ηθοποιοί πρέπει ν’ αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, γιατί ούτε η σκηνή, ούτε ο διάλογος  αλλάζουν. Αντίθετα, ο ηθοποιός απαιτεί μια ιδιαίτερη μεταχείριση. Απ’ αυτό το γεγονός πηγάζει η ανάγκη της εξεύρεσης διαφορετικών μεθόδων: καθοδηγείς τον ηθοποιό σιγά σιγά στο σωστό δρόμο με φαινομενικά αθώες διορθώσεις, που δε θα του ξυπνήσουν υποψίες.

Αυτή η μέθοδος δουλειάς μπορεί να φαίνεται παράδοξη, είναι όμως η μοναδική που δίνει τη δυνατότητα στο σκηνοθέτη να πετύχει καλά αποτελέσματα με ηθοποιούς που δεν είναι επαγγελματίες, με ηθοποιούς που όπως λένε τους «βρήκαν στο δρόμο». Αυτό μας το δίδαξε ο νεορρεαλισμός, η μέθοδος όμως είναι χρήσιμη και σε επαγγελματίες ηθοποιούς – ακόμη και στους μεγάλους.

Αναρωτιέμαι αν πράγματι υπάρχει ένας μεγάλος κινηματογραφικός ηθοποιός. Ο ηθοποιός που σκέφτεται πάρα πολύ οδηγείται απ’ την φιλοδοξία να γίνει μεγάλος. Αυτό είναι ένα τρομερό εμπόδιο και διατρέχει τον κίνδυνο ν’ αφαιρέσει ένα μεγάλο μέρος αλήθειας απ’ το παίξιμό του.

Δε χρειάζεται να σκεφτώ πως έχω δύο πόδια. Τα ‘χω. Αν ο ηθοποιός ψάχνει να καταλάβει, σκέφτεται. Αν σκεφτεί, θα βρει αυτό που κάνει δύσκολο και ταπεινωτικό, κι η αίσθηση της ταπεινότητας είναι το καλύτερο σημείο για ν’ αποχαιρετίσουμε τ’ όνειρό μας που ‘ναι η επιτυχία της αλήθειας.

Καμιά φορά ένας ηθοποιός είναι αρκετά έξυπνος για να υπερπηδήσει τα φυσικά του ελαττώματα και να βρει τον κατάλληλο δρόμο μόνος του – που σημαίνει πως χρησιμοποιεί την έμφυτη εξυπνάδα του για να εφαρμόσει τη μέθοδο που μόλις τώρα περιέγραψα.

Αν συμβεί αυτό, τότε ο ηθοποιός έχει τα προσόντα ενός σκηνοθέτη.

michelangelo_antonioni_tournage_cineaste_0

Το κείμενο βρίσκεται στο Film Culture, 1961, σελ. 66-7. Η μετάφραση είναι του Πολύκ. Πολυκάρπου στα πλαίσια της κυκλοφορίας του «Απ’ τον Λυμιέρ στο Μπέργκμαν» εκδόσεις Κάλβος. Μεταγλώττιση: Περιοδικό Παλινωδίαι.

[Φωτογραφίες αντλήθηκαν από τις σελίδες filmsufi.com και films7.com]

Facebook Comments

Search

Relative Articles

Italo Zetti

Italo Zetti

(1913-1978)   BY BEATRICE MASTRODONATO   Scoprire Italo Zetti è un piacere, in tutti i sensi. Egli è tra i maggiori xilografi italiani del secondo Novecento. Nasce a Firenze nel...

Language:

  • Greek
  • English

Social History

Social History