Πρόσφατα

Ελεύθερος Διαγωνισμός Φωτογραφίας

Ελεύθερος Διαγωνισμός Φωτογραφίας

με θέμα ανοιχτές συμμετοχές μέχρι 15 Αυγούστου 2018       Ο θεσμός του ανεξάρτητου περιοδικού Τέχνης & Γραμμάτων Παλινωδίαι πάνω στην Φωτογραφία, σας καλεί να συμμετάσχετε στον Ελεύθερο Διαγωνισμό...
Αφιερώματα Show author Palinodiae

Ibrahim Kodra, ο τελευταίος κυβιστής

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ

 

 ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΚΑΦΟΥΡΟΥ

Ibrahim Kodra palinodiae

 

Ο Ιμπραήμ Κόδρα (Ibrahim Likmetaj Kodra) γεννήθηκε σαν σήμερα πριν έναν αιώνα (22 Απριλίου 1918) στην πόλη Ίσεμ (Ishëm) του νομού Δυρραχίου, στη Δυτική Αλβανία. Γιος του Murat και της Xhixhe. Η μητέρα του πέθανε όταν αυτός ήταν ακόμη μικρός, ενώ η μητριά του δεν φάνηκε όπως λέγεται να του προσφέρει την επαρκή φροντίδα. Ο πατέρας του δούλευε στο Εμπορικό Ναυτικό.

Ο Ιμπραήμ δέχτηκε τα πρώτα του μαθήματα στις τέχνες περί το 1929 από τον Οδύσσε Πασκάλης, Ακαδημαϊκό γεννημένο το 1903 στην Κοζάνη και ιδρυτή της σχολής της σύγχρονης γλυπτικής στην Αλβανία με φιλοσοφικές σπουδές και καριέρα στο Τορίνο. Ο Ιμπραήμ ταυτόχρονα με τα πρώτα του βήματα στις πλαστικές τέχνες υπήρξε ασκούμενος και στον στίβο, παρ’ όλ’ αυτά επειδή δεν υπήρχαν δομές εξάσκησης στην Αλβανία, ο Ιμπραήμ παράτησε με πίκρα την αγάπη του για τα αθλήματα ρίψεων – τη δισκοβολία και τη σφυροβολία – συνεχίζοντας όμως το σχέδιο δίνοντας μάλιστα περισσότερη βάση.

Fucilazione, 1945

Σε αυτή τη πρώτη περίοδο εξάσκησής του, ένα απ’ τα σκίτσα του θα πέσει στα χέρα της κόμισσας Τζεραλντίνας, τρία χρόνια μεγαλύτερης του και άρτι Βασίλισσας της Αλβανίας, κι αυτό θα καταστεί ένα απ’ τα σημαντικότερα σημεία για την εξέλιξή της ιστορίας του. Αργότερα αναπτύχθηκε η φήμη ότι υπήρξε στενός φίλος και με τον Τατί Εσάντ Μουράντ Κρεζίου, βασιλιά του Κοσόβου και επίδοξο κληρονόμο του θρόνου της Αλβανίας, όπως και άλλη μία ότι υπήρξε επίσημο μέλος του βασιλικού κύκλου, πράγματα που ο καλλιτέχνης δεν επιβεβαίωσε ποτέ – αν και δεν ενόχλησαν επίσης ποτέ, τόσο ώστε να διαμαρτυρηθεί τουλάχιστον δημόσια.

Το 1938 ο Ιμπραήμ, υπότροφος του Αλβανικού Βασιλείου, μετέβει στην Ιταλία για να σπουδάσει εκεί Καλές Τέχνες, όπου και κατάφερε να κερδίσει μία δεύτερη υποτροφία από την Ιταλική Κυβέρνηση αυτή τη φορά, σαν ανερχόμενο ταλέντο, μετά την παρέμβαση του Ιταλού διπλωμάτη Φρανσέσκο Τζιακομόνι, κι έτσι συνέχισε με τις σπουδές του στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μιλάνου, στην Μπρέρα.

Το 1944 άνοιξε το πρώτο του καλλιτεχνικό εργαστήρι στο Μιλάνο και άρχισε να δουλεύει διάφορα πρότζεκτ ενώ μόλις το 1948 στα τριάντα του χρόνια διοργάνωσε μία ατομική και μία ομαδική έκθεση στο Art Club της Ρώμης, όπου γνώρισε και έγινε φίλος εκτός των άλλων με τον Πάμπλο Πικάσο.

Το 1950 ζωγράφισε νωπογραφίες στα πιο σημαντικά μουσεία και κτίρια του Μιλάνου. Η φήμη του Ιμπραήμ Κόδρα έκτοτε εκτοξεύθηκε, βρίσκοντας το όνομα του πλέον δίπλα στους πιο διάσημους ζωγράφους της Ιταλίας αλλά και στην παγκόσμια ζωγραφική ελίτ. Την ίδια περίοδο θα ανοίξει μία Ομαδική Έκθεση με τους: Πάμπλο Πικάσο, Ανρί Ματίς, Αμεντέο Μοντιλιάνι, Ζωρζ Ρουώ, Ραούλ Ντίφι και άλλους στο «Mostra del Disegno», στο Κιαβάρι της Γένοβας.

Ο Πικάσο θα συναντήσει τον Κόδρα στο Παρίσι και θα του πει: «Είσαι ο τελευταίος κυβιστής» !

Μέσα σε μια πενταετία θα εκθέσει μαζί με πολλούς ακόμα επιφανείς ζωγράφους της εποχής όπως: Σαλβαδόρ Νταλί, Μαξ Ερνστ, Ζουάν Μιρό, κά. ενώ συνέχισε με ατομικές και ομαδικές εκθέσεις σε όλη την Ιταλία, κι ακόμη σε: Ελβετία (Ζυρίχη), Αγγλία (Νιούκασλ), Γερμανία (Στουτγκάρδη).

Ο Ιμπραήμ Κόδρα θα ολοκληρώσει τον βίο του το 2006 και θα ταφεί μπροστά από το κάστρο Ishëm, την μόνη πόλη που δεν ήθελε να γυρίσει ποτέ, πόσω μάλλον να ταφεί. Το σπίτι του στο Μιλάνο θα μετατραπεί σε μουσείο ενώ ένα δεύτερο αφιερωμένο στο έργο του θα εγκαινιαστεί μόλις το 2010 στο Λουγκάνο της νότιας Ελβετίας, στο καντόνι Τιτσίνο. Ενυπόγραφα αυθεντικά έργα του, βρίσκει κανείς στο Μουσείο του Βατικανού, στη Βουλή των Αντιπροσώπων του Ιταλικού Κοινοβουλίου στη Ρώμη, και σε ιδιωτικές συλλογές.

Ο Ιμπραήμ Κόδρα κέρδισε την απονομή πολλών βραβείων και τίτλων όπως και την Ύψιστη Τιμή του Έθνους (Honor of the Nation) από το κράτος της Αλβανίας το 1996. Μόλις τον επόμενο χρόνο απ’ αυτήν την απονομή, θα ζωγραφίσει τον πίνακα «Φανταστική Αλβανία» (λάδι σε καμβά), ίσως το πιο γνωστό του έργο και θα διοριστεί επίτιμος πρόξενος ενώ του δόθηκε και το διπλωματικό διαβατήριο.

kodra palinodiae

Ο Πικάσο σε ένα γράμμα, του έγραψε «ακόμα και η υπογραφή σου είναι έργο τέχνης»

Ο Ιμπραήμ Κόδρα μπόρεσε να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο ζωγραφικό στυλ, μέσα στο οποίο μπόρεσε να μεταδώσει σχετικά εύκολα τη γενική του ιδέα – την αίσθηση και τον κώδικα αξιών – για τα πράγματα όπως τα αποδόμησε κατά τις δεκαετίες κυρίως της δημιουργίας του πιο γνωστού του έργου, εκείνου που περιγράφεται με τα «κυβιστικά ρομποτοειδή». Η λαμπρή του καριέρα σαν ζωγράφος σχεδόν είχαν σβήσει τα ίχνη των έργων του απ’ την δεκαετία του ΄40 κι έπειτα, ενώ απ’ τα τέλη του ΄60 πλέον εμφανίζονται κατά κόρον τα κυβιστικά του ρομπότ, σαν μία ολόκληρη γενιά (ζωγραφικών έργων) που έχει σαν γεννήτορα το «Κορίτσι με μαντολίνο» του Πάμπλο Πικάσο (κυβιστική ελαιογραφία του 1910). Ο Πικάσο θα συναντήσει τον Κόδρα στο Παρίσι και θα του πει: Είσαι ο τελευταίος κυβιστής !

Στη συγκεκριμένη περίπτωση ώριμο έργο για τον Ιμπραήμ Κόδρα νοείται απλά η τέχνη που έφτιαξε μεταγενέστερα – εκείνη η προσωπική ζωγραφική φόρμα του κυβιστικού πορτραίτου, ένας εύκολος τρόπος να περάσει ένα αυτονόητο μυστικό, με σημειολογία που συντονίζεται από ένα βαθύ συναίσθημα Ελπίδας.

Το έργο Φανταστική Αλβανία («Shqiperia Fantastike») – λάδι σε καμβά διαστάσεων 100x150cm με μικτά μέσα, δημιουργήθηκε σχεδόν μία δεκαετία πριν τον θάνατο του καλλιτέχνη, σε μία εποχή που η Αλβανία αντιμετώπιζε τεράστιες εσωτερικές δυσκολίες κηρύσσοντας κατάσταση έκτακτης ανάγκης: από στρατόπεδα και αστυνομικά τμήματα έκλεβε μαζικά οπλισμό ένα κοινωνικό κίνημα που εξεγέρθηκε με αφορμή το σκάνδαλο των πυραμίδων, κι ενώ η κυβέρνηση εθνικής ενότητας δε μπορούσε να διατηρήσει την τάξη, στρατός και φατρίες πολιτών φρουρούσαν αυτό το εξεγερσιακό κύμα. Μέσα σε ένα αποτυχημένο παζλ σοσιαλιστικών κυβερνήσεων η χώρα πλημμύρισε με πρόσφυγες από το γειτονικό Κόσοβο ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου ο Κόδρα παρακολουθούσε με φρίκη τα γεγονότα από το Μιλάνο .

Έτσι, χρησιμοποιώντας την εδώ και 3 δεκαετίες ζωγραφική φόρμα των κυβιστικών ρομποτοειδών, ολοκλήρωσε έναν πίνακα θέλοντας να αποδώσει φόρο τιμής για τους 4 περίπου χιλιάδες αλβανούς που σκοτώθηκαν. Ο πίνακας εμφανίζει πολλά στοιχεία της αλβανικής πολιτιστικής ζωής και κληρονομιάς, συμπεριλαμβανομένου ενός ορεινού μεσογειακού σκηνικού με χωριά που βρίσκονται στην παράκτια πλαγιά. Αναφέρεται επίσης σε άλλα σημαντικά αρχιτεκτονικά στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αλβανίας, όπως «το Κάστρο της Κρούγιας» και «τον ναό στην Ιλλυρική Απολλωνία».

kodra

Στον πίνακα – σύμβολο της αισιοδοξίας για μία νέα αρχή, κατά τη κοινή γνώμη – προβάλλεται η γυναίκα που παίζει το λαούτο (μουσικό όργανό της χαράς) ενώ κλαίει. Ωστόσο, στην νοοτροπία των Αλβανών (δηλαδή σε σχέση με βουνίσιο λαούτο του Gjergj Fishta) το έργο υπαινίσσεται τον καθολικό συμβολισμό της Ελευθερίας, σε μία συγκυρία εντελώς καταστροφική – που μεταφέρουν τα δάκρυα στον πίνακα.

Συνηθισμένος να μη μιλάει για την πολιτική, στις περισσότερες συνεντεύξεις του ο Κόδρα αρκείται να κατηγορεί σαν κλέφτες, τους πολιτικούς κάθε προσπάθειας διακυβέρνησης με σκοπό τη σωτηρία του λαού, ή ζήτημα που όσο και να συζητηθεί δεν βγάζει αποτέλεσμα και δε δίνει λύση.

Ρομαντικός μποέμ, αποφάσισε μόλις την δεύτερη μέρα που πάτησε το πόδι του Ιταλία να μη ξαναγυρίσει πίσω στη πατρίδα του, ενώ σαν άλλος Μοντιλιάνι, αντάλλαζε τα σχέδια του με ζεστές σούπες και καφέδες σε εστιατόρια της πόλης. Ανεξάντλητα, πολλαπλοί έρωτες του φούσκωναν το ηθικό.

Πίσω κατά τη διάρκεια του πολέμου, εκείνος δεν έπαψε να συναντά το κορίτσι που είχε ερωτευτεί ακόμα κι όταν απαγορεύτηκε επίσημα η κυκλοφορία, και μια μέρα που η γερμανική περιπολία τον έπιασε και τον σταμάτησε ρωτώντας τον που πήγαινε και γιατί, εκείνος απάντησε με ειλικρίνεια ότι παράκουσε τον νόμο για να πάει να κάνει έρωτα με την δικιά του: «Ξέρω», είπε «πως ακόμα και ο φασισμός και ο ναζισμός παραδίνονται στον έρωτα. Όλοι παραδίνονται στον έρωτα»

ibrahim-kodra-0f208ad0-49d1-4239-8726-600704c5d32-resize-750

Στην πραγματικότητα, όλες οι αναμνήσεις του από την Αλβανία ήταν άσχημες και εφιαλτικές. Απ’ την βίαιη μεταχείριση του σαν παιδί, μέχρι την φυγή του απ’ το Yesse και τη σύντομη ζωή στα Τίρανα, κι από κει την ολοκλήρωση ενός σχεδίου κατά το οποίο φεύγοντας για Ιταλία δεν θα επέστρεφε ποτέ πίσω στην πατρίδα του (την πρώτη φορά που γύρισε στην Αλβανία ξανά ήταν τέλη του ΄70 και είχε επισκεφτεί σχεδόν κρυφά μόνο μερικές από τις πόλεις που δεν κατάφερε να δει στην παιδική του ηλικία). Άρτι άπατρις, θέλοντας να κόψει εντελώς τις ρίζες του με το παρελθόν κι ενώ τα ξαδέρφια του του έγραφαν συνέχεια ζητώντας να ανταποκριθεί κι αυτός κάποια στιγμή από την Ιταλία γράφοντάς τους νέα του, εκείνος έστειλε μία και μοναδική ταχυδρομική κάρτα επιβεβαιώνοντας τους ότι είναι καλά και ζητώντας τους να μην ξαναστείλουν, όπως και έγινε – η μόνη σχέση που κράτησε με Αλβανούς ήταν με τους μετανάστες της Ιταλίας.

Λέγεται ότι αμέσως μετά τον πόλεμο, καθώς ο Κόδρα περπατούσε κατά μήκος ενός δρόμου, άκουσε μία μηχανή να συντρίβεται και την γύρεψε σώζοντας έναν Αμερικάνο Αξιωματικό σοβαρά χτυπημένο. Αφού εκείνος διασώθηκε, ο νεαρός ζωγράφος ανταμείφθηκε από μια τοπική διοίκηση των συμμαχικών δυνάμεων, έτσι ώστε να μπορεί για αρκετό καιρό να ζήσει χωρίς να χρειαστεί να δωρίζει τα σχέδια του σε αντάλλαγμα με ένα πιάτο ζυμαρικών στα εστιατόρια της Μπρέρα.

Ο Κόδρα εκκεντρικός σε εμφάνιση και νοοτροπία, υπήρξε πάντα ρομαντικός και ειλικρινής καλλιτέχνης. Γνώρισε πολλούς ομότεχνους και συγγραφείς, μοιραζόταν τη κριτική του μαζί τους – απέτρεψε κάποιους να ζωγραφίσουν θεωρώντας ότι θα έπρεπε να συγκεντρωθούν σε κάτι άλλο που κάνουν καλύτερα, όπως έκανε με τον Ντίνο Μπουτζάτι που είχε κάποτε φιλοδοξίες να γίνει ζωγράφος – συναντούσε διάφορους καλλιτέχνες σε όποια χώρα ταξίδευε και πολλοί τον ξεναγούσαν σε χώρους εντός των κύκλων τους, αλλά ακόμα και τυχαία όπως κάποια στιγμή που βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη – την αγαπημένη του πόλη, συνάντησε τυχαία έξω απ’ το ανάκτορο Τοπ Καπί τους Beatles, και αφού μίλησαν ζήτησε και ζωγράφισε και ένα πορτραίτο τον Τζον Λένον.

ibrahim-kodra-18fb6713-80f9-4a47-958b-0092c23b98a-resize-750

Ο Ιμπραήμ Κόδρα χαρακτηρίστηκε από πολλούς σαν μεταπολεμικός σοσιαλιστής αν και ο ίδιος δεν ήθελε να αυτοπροσδιορίζεται ειδικά σε ό,τι αφορά την πολιτική. Ο «Τελευταίος Κυβιστής» κατά τον Πικάσο, επηρεάστηκε ποικιλοτρόπως από τα ρεύματα που ήκμασαν στις αρχές του αιώνα ενώ ζωγραφικά το μεγαλύτερο μέρος του έργου του ανήκει στον Κυβοφουτουρισμό.

Ο Κόδρα παίρνει την «Γυναίκα που κρατά ένα βάζο» του Φερνάν Λεζέ, τη κυβοποιεί στα πρότυπα της «γυναίκας που κρατά ένα στεφάνι» του Πάμπλο Πικάσο και τη φιλτράρει με την «καθαρή αναζήτηση» του Κονστρουκτιβισμού (αφηρημένη έκφραση με αρμονίες γεωμετρικών σχημάτων) μέσα σε μία νταντά αισθητική. Αυτή είναι η σύνθεση του. Εξάλλου ο ίδιος, γεννήθηκε τη χρονιά που η “αντιτέχνη” της Νταντά απαγορεύεται να παρουσιαστεί δημόσια – στην Κολωνία πχ. οι εκθέσεις εκείνης της χρονιάς απαγορεύτηκαν από την αστυνομία ως ανήθικες – ενώ έζησε όλες τις πολιτικές και ιστορικές ανατροπές κατά τον πόλεμο και στην Ιταλία αλλά και παρακολουθώντας την χώρα που άφησε πίσω του, την Αλβανία.

Ibrahim_Kodra,_The_war_for_peace,_1977_oil_on_canvas,_80x100_cm

Ο Κόδρα στο έργο του έχει το στοιχείο suprematie στη σύνθεση των έργων του, δηλαδή την υπεροχή της καθαρής αίσθησης. Έτσι, ο Σουπρεματισμός είναι το ρεύμα που μπορεί να αποδώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τη νοοτροπία του ζωγράφου, οι αρχές του οποίου απαλλαγμένες από υποδείξεις, ελεύθερες από πολιτικές και κοινωνικές προδιαγραφές, μπορούν να σχηματίσουν την εικόνα με τα ίδια τα λόγια του Καζιμίρ Μαλέβιτς: «το 1913, στην απελπισμένη μου προσπάθεια να απαλλάξω την τέχνη από το βάρος του αντικειμενικού κόσμου, κατέφυγα στη μορφή του τετραγώνου». Φυσικά, ασχολήθηκε και με την γλυπτική, φτιάχνοντας διάφορα έργα, είτε στυλ Οσίπ Ζάντκιν είτε κυβιστικά και ρομποτοειδή βασισμένα πάνω στα δικά του (ζωγραφικά) έργα.

Ibrahim-KODRA-Vita-di-contrasti-1420818865

Δύο διαφορετικές αφορμές, τυχαίες μεταξύ τους, στάθηκαν εφαλτήρια για να γράψω το παρόν άρθρο που αφορά τον Ιμπραήμ Κόδρα. Το πρώτο είναι ο τάφος του καλλιτέχνη στο Αλβανικό χωριό Ishëm – ψάχνοντας σε ένα ιδιωτικό αρχείο με λαογραφικούς καταλόγους και σε βιβλιοθήκες αλλά και στο διαδίκτυο για κάποιους τάφους, τυχαία ανακάλυψα κι αυτόν ο οποίος μου θύμισε έργα της Σέρβας γλύπτριας Ivana Batalo που παρουσίασα πριν κάτι χρόνια στο περιοδικό.

Kodra

DSC09814

Σπίτι στο χωριό Σπαθαραίους, στη Σάμο

Το δεύτερο ήταν η ομοιομορφία που παρουσίαζαν κάποια σκόρπια σπίτια από κοντινά χωριά της Σάμου που επισκέφτηκα πρόσφατα, με εκείνα του χωριού Cicita, τα οποία ονομάζονται «Σπίτια Κόδρα» λόγω της μορφολογίας τους που θυμίζουν το στυλ του ζωγράφου Ιμπραήμ Κόδρα που παρουσιάζεται εδώ.

Τα σπίτια Κόδρα είναι περίεργα μικρά σπίτια με ανθρώπινο αφηρημένο πρόσωπο που εμφανίζονται κατά κόρον στο Ιταλικό χωριό Civita. Κατασκευάστηκαν τον 17° αιώνα και έχουν παραμείνει σχεδόν άθικτα, παρά το πέρασμα του χρόνου. Τα σπίτια έχουν κάτι περισσότερο από απλούς τοίχους, ενώ παρουσιάζουν τετραγωνισμένα ανθρώπινα χαρακτηριστικά δημιουργώντας μία σύνθεση από μάτια μύτη και στόμα – με τα παράθυρα, τις πόρτες και τις διάφορων ειδών καμινάδες – που παίρνουν διάφορες μορφές.

Τον όρο «Σπίτια Κόδρα» εισήγαγε η Stefania Emmanuele λόγω ομοιότητας των ανθρωπόμορφων όψεων των σπιτιών της Cicita, με τα ρομποτοειδή στα έργα του Ιμπραήμ Κόδρα. Ο Κόδρα μάλιστα επισκέφθηκε το χωριό Civita τη δεκαετία του ’90 και ζωγράφισε πορτραίτα ανθρώπων και σπιτιών.

 

 

Το παρόν δοκίμιο θα περιέχεται στο Τεύχος #02 από την σειρά εκδόσεων «Φύλλα Τέχνης» του περιοδικού Παλινωδίαι
Διαβάστε περισσότερα για τα ΦΥΛΛΑ ΤΕΧΝΗΣ

Facebook Comments

Αναζήτηση

Σχετικά Άρθρα

Το γυμνό του Jules De Bruycker

Το γυμνό του Jules De Bruycker

ΤΗΣ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΛΥΔΑΚΗ Τα γυμνά του Βέλγου ζωγράφου και χαράκτη Jules De Bruycker καλύπτουν την περίοδο της καλλιτεχνικής του ωρίμανσης, περίπου από το 1925 ως το 1940, όταν και αρχίζει...

Γλώσσα Σελίδας:

  • Greek
  • English

Κοινωνική Ιστορία

Κοινωνική Ιστορία