Πρόσφατα

Νικήτριες Φωτογραφίες του Διαγωνισμού #04 με θέμα «Η μοναξιά»

Νικήτριες Φωτογραφίες του Διαγωνισμού #04 με θέμα «Η μοναξιά»

  «Καμιά μοναξιά δεν είναι μικρή» | Ολοκληρώθηκε με μεγάλη συμμετοχή ο τέταρτος Ελεύθερος Διαγωνισμός Φωτογραφίας #04 του περιοδικού Palinodiae με θέμα «Η Μοναξιά». Ευχαριστούμε όλους όσους συμμετείχαν και με τον τρόπο τους στήριξαν...
Αφιερώματα Show author Palinodiae

Ο Κ. Καρυωτάκης στο καρναβάλι

Puzzle_Artwork:Uneon-Picasso_and_kariotakis

ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ – ΦΥΓΗ

Ι

Αἰσθάνομαι τὴν πραγματικότητα μὲ σωματικὸ πόνο. Γύρω δὲν ὑπάρχει ἀτμόσφαιρα, ἀλλὰ τείχη ποὺ στενεύουν διαρκῶς περισσότερο, τέλματα στὰ ὁποῖα βυθίζομαι ὁλοένα. Ἀναρχοῦμαι ἀπὸ τὶς αἰσθήσεις μου.

Ἡ παραμικρότερη ὑπόθεση γίνεται τώρα σωστὴ περιπέτεια. Γιὰ νὰ πῶ μία κοινὴ φράση, πρέπει νὰ τὴ διανοηθῶ σ᾿ ὅλη της τὴν ἔκταση, στὴν ἱστορική της θέση, στὶς αἰτίες καὶ τὰ ἀποτελέσματά της. Ἀλγεβρικὲς ἐξισώσεις τὰ βήματά μου.

ΙΙ

Εἶμαι ὁ Φαίδων ριγμένος στὴ λάσπη. Θαυμαστὸ βιβλίο, ποὺ οἱ ἔννοιές του δὲ θὰ τὸ σώσουν ἀπὸ τὸν ἄνεμο καὶ τὴ βροχή, ἀπὸ τὰ στοιχεῖα καὶ τοὺς ἀνθρώπους.

ΙΙΙ

Στὸ χυδαῖο αὐτὸ καρναβάλι, ἐφόρεσα ἀληθινὴ πορφύρα, στέμμα ἀπὸ καθαρό, ἀτόφιο χρυσάφι, ὕψωσα ἕνα σκῆπτρο πάνω ἀπὸ τὰ πλήθη, κ᾿ ἐπήγαινα ἀκολουθώντας τὴν ἐσωτερική μου φωνή. Ἔχανα τὴ συνείδηση τοῦ περιβάλλοντος, ἀλλὰ ἐπήγαινα σὰν ὑπνοβάτης, ἀκολουθώντας τὴν ἐσωτερική μου φωνή. Οἱ παλιάτσοι ἔτρεχαν μπροστά μου ἢ ἐχόρευαν γύρω δαιμονισμένα. Ἐφώναζαν, ἐχτυποῦσαν. Ἀλλὰ ἐγὼ ἐπήγαινα βλέποντας τὰ σύννεφα καὶ ἀκολουθώντας τὴν ἐσωτερική μου φωνή. Δυσκολότατα ἐπροχωροῦσα. Μὲ τοὺς ἀγκῶνες ἄνοιγα τόπο, ἀφήνοντας πίσω μου ράκη. Ἀποσταμένος, ματωμένος, στάθηκα κάπου. Στὸν ἥλιο ἔσπαζαν οἱ καγχασμοὶ τῶν ἄλλων. Κ᾿ ἤμουν γυμνός. Γέρνοντας βαθιά, σὰν τσακισμένο δέντρο, ἄκουσα γιὰ τελευταία φορὰ τὴν ἐσωτερική μου φωνή.

ΙV

Καὶ τώρα ἔχασα τὴν ἤρεμο ἐνατένιση. Ποῦ ν᾿ ἀφήσω τὸ βάρος τοῦ ἐαυτοῦ μου; Δὲν μπορῶ νὰ συμφιλιωθῶ μὲ τοὺς κήπους. Τὰ βουνὰ μὲ ταπεινώνουν. Γιὰ νὰ δώσω τροφὴ στοὺς λογισμούς μου, παίρνω τὸ μεγάλο, δημόσιο δρόμο. Δυὸ φορὲς δὲ θὰ ἰδῶ τὸ ἴδιο πρᾶγμα. Οἱ χωρικοὶ ποὺ στέκονται ἀπορημένοι, ἔχουν τὴν ἄγνοια καὶ τὴν ὑγεία. Τὰ σπίτια τους εἶναι παλάτια παραμυθιοῦ. Οἱ κατσίκες τους δὲ μηρυκάζουν σκέψεις. Χτυπῶ τὸ πόδι καὶ φεύγω. Περπατῶ ὁλόκληρες μέρες. Ποῦ πηγαίνω; Ὅταν γυρίσω τὸ κεφάλι, ξέρω πὼς θ᾿ ἀντικρίσω τὸ φάσμα τοῦ ἑαυτοῦ μου.




Ο ΤΟΠΟΣ, Ο ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΑΣΚΑΡΑΔΕΣ

  Η «εκτενής» αναφορά του Καρυωτάκη στο χυδαίο καρναβάλι («Φυγή ΙΙΙ») είναι το κυριότερο τεκμήριο για το ότι το πεζό αυτό γράφεται στην Πάτρα, και μάλιστα κατά την καρναβαλική περίοδο. (Η τελευταία Κυριακή της Αποκριάς είναι στις 26 Φεβρουαρίου.) Πριν ισχυροποιήσω το τεκμήριο αυτό θα αναφέρω και τρία ακόμα «κρυφά» τεκμήρια που ενυπάρχουν στη «Φυγή ΙΙΙ».

  Έτσι, όταν ο Κ. γράφει Τα βουνά με ταπεινώνουν διαλέγεται με το αμέσως προηγούμενο πεζό του («Εγκώμιο»), ιδίως δε με τη φράση για το τεράστιο μαύρο παραπέτασμα, το οποίο έχει δημιουργηθεί και από τα βουνά αντίκρυ. Τούτα τα βουνά που τον ταπεινώνουν θα μπορούσαν να είναι είτε αυτά τα απέναντι βουνά που δείχνουν τας σκιώδεις κατατομάς των, καθώς γράφει ο Μ. Μητσάκης στον «Αυτόχειρα», και μεταμορφώνονται έτσι στο φοβερό πρόσωπο της εξουσίας που διαρκώς τον ταπεινώνει,¹ είτε τα βουνά της Πάτρας, που, κατά την περιγραφή του Μητσάκη, δεσπόζουν και επιβάλλονται,² με ανάλογες, όπως και παραπάνω, «ταπεινωτικές» για τον Κ. συνέπειες.

  Το δεύτερο τεκμήριο είναι Οι χωρικοί που στέκονται απορημένοι και έχουν την άγνοια και την υγεία. Τους συναντάμε και στο «Κάθαρσις» (αμέσως μετά το πρώτο μέρος του πεζού που θεωρώ ότι γράφεται στην Πάτρα.) Οι χωρικοί δείχνουν, ασφαλώς, την «επαρχία». Και ναι μεν «επαρχία» για τον Κ. είναι η Πρέβεζα (καθώς είδαμε παραπάνω), «επαρχία» όμως είναι και η Πάτρα: Έτερον ουδέν, όπως λένε και οι χωριάτες (ή επαρχιώτες), θα πει σε γράμμα του από την Πάτρα. Τούτη μάλιστα η φράση είναι σαφώς συγγενική με την παραπάνω φράση της «Φυγής», περί των χωρικών δηλαδή που έχουν την άγνοια, και αποδεικνύει και την κοντινή χρονική σχέση των δύο κειμένων (γράμμα-«Φυγή»). Σε καμία δε περίπτωση δεν θα μπορούσα στο πρόσωπο αυτών των απορημένων χωρικών («Φυγή») να δω τους «επαναστατημένους» χωρικούς της Πρέβεζας, οι οποίοι δείχνουν να «γνωρίζουν»: Και σε βασανισμένα στήθη χωρικών βλέπω να δυναμώνει η πνοή που θα σας σαρώσει («Κάθαρσις»).

  Θα προσέθετα, τέλος, ως ένα επιπλέον τοπικό τεκμήριο, τους κήπους, με τους οποίους αδυνατεί ο Κ. να συμφιλιωθεί («Φυγή IV»), επειδή μια αναφορά σε αυτούς, και μάλιστα πριν από τον επιβάλλοντα Παναχαϊκό, κάνει και ο Μητσάκης στον «Αυτόχειρα». Ανάλογα, αλλά όχι και με την ίδια ανοιχτή διάθεση, φέρεται και ο Κ., που με την ίδια σειρά (κήποι-βουνά) καταδεικνύει και αυτός το αντικείμενο της ενατένισής του.

  Επανέρχομαι τώρα στο χυδαίο καρναβάλι της «Φυγής ΙΙΙ». Στο Νεολόγιο, καθώς είδαμε και παραπάνω (εξετάζοντας το «Εγκώμιο»), δημοσιεύεται, στις 26 Φεβρουαρίου, το χρονογράφημα «Μασκαράδες»:

Κακόμοιροι μασκαράδες του δρόμου! Πόσον σας λυπούμαι! […] Αισθάνεστε την ανάγκην να βγήτε έξω εις τον δρόμον να πηδήσετε, να διασκεδάσετε, να πειράξητε. […] Τρικλίζετε και παραπαίετε. Σας βλέπω σαν τους τελευταίους απογόνους των σατύρων που εντός ολίγου θα εκλείψετε. […] Σεις όμως εξακολουθείτε τον δρόμον σας εις πείσμα θεών και δαιμόνων. Σας είδα προχθές [23/2/1928] πάλιν όπως σας έβλεπα πάντοτε, και μόνον τους περαστικούς διαβάτας είδα σοβαρούς και διαφορετικούς. […] Και η όλη συνοδεία επερνούσε χαρωπά μέσα από τους σοβαρούς και συνοφρυωμένους διαβάτας. Καμμία συγκίνησις εις αυτούς, κανένα ενδιαφέρον δια την αποκρηά, η οποία επερνούσε ξένοιαστη και φυσική εις το πλακόστρωτον του δρόμου. Εις το μυαλό τους εστριφογύριζε το βραδυνό τους γλέντι· όλοι ατσάκιστοι και αλύγιστοι επάνω εις το παρκέτο θα παρεδίδοντο εις την συμβατικήν των διασκέδασιν. Έρριπταν μόνον ένα περίεργον βλέμμα εις την αποκρηά η οποία ετραβούσε τον δρόμον της. […]  

Θα έλεγε κανείς ότι μια τέτοια ημέρα γράφεται η «Φυγή ΙΙΙ», μια ημέρα δηλαδή σαν αυτή (23 Φεβρουαρίου) που περιγράφει ο χρονογράφος, και το στίγμα της οποίας δίνει και ο ποιητής στο πεζό του. Είναι πολύ κοντά μάλιστα στους σοβαρούς και διαφορετικούς διαβάτες, ίσως κι ένας απ’ αυτούς, ο Κ. της εσωτερικής φωνής («Φυγή ΙΙΙ»).

Όπως ήδη έχει ειπωθεί, το χρονογράφημα αυτό ίσως και να μην το διάβασε αφού κατά το χρόνο δημοσίευσής του έλειπε στην Αθήνα. Δεν μπορούμε όμως να μη σταθούμε και σε κάποιες ομοιότητες που παρουσιάζουν τα δύο κείμενα, και οι οποίες, αν δεν είναι συμπτωματικές, μας φανερώνουν έναν Καρυωτάκη που παρακολουθεί τη ζωή [και] από την εφημερίδα, καθώς ο ίδιος «παραδέχεται» στον «Ονειροπόλο IV». Και πρώτη ομοιότητα: η τριπλή αναφορά της αυτής φράσης· στη μεν «Φυγή», η φράση περί της εσωτερικής φωνής, στους δε «Μασκαράδες», η φράση: Σεις όμως εξακολουθείτε τον δρόμον σας εις πείσμα θεών και δαιμόνων, που επανέρχεται ως: επερνούσε ξένοιαστη και φυσική εις το πλακόστρωτον του δρόμου, και ως: εις την αποκρηά η οποία ετραβούσε τον δρόμον της, και δηλώνουν όλες την, αντίθετη προς τους διαφορετικούς διαβάτες, αποκριάτικη «κίνηση» στους δρόμους της πόλης. Βέβαια, θα αντέλεγε κάποιος, μια τέτοιου είδους επανάληψη δεν είναι πρωτοεμφανιζόμενη στον Κ., έρχεται δε και «φυσιολογικά», για να λειτουργήσει αντιστικτικά στα πλήθη μα και στη ρεαλιστική πλέον αληθινή πορφύρα. Στη φράση όμως της «Φυγής»: Οἱ παλιάτσοι ἔτρεχαν μπροστά μου ἢ ἐχόρευαν γύρω δαιμονισμένα, θα παρενέβαλλα το ανάλογο: Σεις [μασκαράδες] όμως εξακολουθείτε τον δρόμον σας εις πείσμα θεών και δαιμόνων του χρονογραφήματος, ως ενισχυτικό της άποψης να γράφεται η «Φυγή» μετά τις αποκριές.

Και αμέσως μετά θα προχωρούσα και σε άλλο, διαφορετικής πλέον μορφής, επιχείρημα, που θα έδειχνε ξανά την τελευταία εβδομάδα της αποκριάς ως πιθανό χρόνο γραφής της «Φυγής», αποδεσμεύοντάς την πλέον από το κείμενο του χρονογραφήματος, αλλά όχι κι απ’ το αληθινό του περιεχόμενο.

1. Ας παραβάλουμε εδώ και το από 28/3/1928 γράμμα του Κ. στους γονείς του: «[…] Δηλαδή, η ταπείνωσις να σηκωθώ έπειτα από την παράνομο και αδικαιολόγητη εκείνη μετάθεση να τρέχω στην επαρχία για ένα κομμάτι ψωμί και να ζω εδώ κατά τον τρόπο που ζω […]».
2. Ο Παναχαϊκός, μακρός και υψηλός, εδέσποζε της πεδιάδος, επιβάλλων («Αυτόχειρ»).

Σπύρος Λ. Βρεττός

Facebook Comments

Αναζήτηση

Σχετικά Άρθρα

Italo Zetti

Italo Zetti

(1913-1978)   ΤΗΣ BEATRICE MASTRODONATO   Ανακαλύπτοντας τον Italo Zetti είναι μια ευχαρίστηση από κάθε άποψη. Είναι ένας από τους μεγαλύτερους Ιταλούς χαράκτες στον προχωρημένο 20º αιώνα. Ο Ίταλο Ζέττι...

Γλώσσα Σελίδας:

  • Greek
  • English

Κοινωνική Ιστορία

Κοινωνική Ιστορία