Πρόσφατα

Νικήτριες Φωτογραφίες του Διαγωνισμού #04 με θέμα «Η μοναξιά»

Νικήτριες Φωτογραφίες του Διαγωνισμού #04 με θέμα «Η μοναξιά»

  «Καμιά μοναξιά δεν είναι μικρή» | Ολοκληρώθηκε με μεγάλη συμμετοχή ο τέταρτος Ελεύθερος Διαγωνισμός Φωτογραφίας #04 του περιοδικού Palinodiae με θέμα «Η Μοναξιά». Ευχαριστούμε όλους όσους συμμετείχαν και με τον τρόπο τους στήριξαν...
Πεζό Show author Palinodiae

Τα Πρωτοχρονιάτικα Δώρα του Ουράνη και του Μυριβήλη

retro athens - palinodiae

Κώστας Ουράνης

Ο Μαρκ Τουαίην έχει γράψει ένα ωραιότατο ευθυμογράφημα εναντίον των Αμερικανών γονιών που δίνουν για παράδειγμα στα παιδιά τους τον Φρανκλίνο και που δηλητηριάζουν τη ζωή τους υπενθυμίζοντας τους αδιάκοπα τα παραγγέλματά του – ανάλογα με του δικού μας Γεροστάθη.

Τα παραγγέλματά του, γράφει ο Τουαίην, είναι γεμάτα εχθρότητα προς τα παιδιά. Κανένα παιδί δεν μπορεί ν’ ακολουθήσει το πιο απλό φυσικό του ένστικτο, χωρίς να σκοντάψει σ’ έναν από τους αφορισμούς του Φρανκλίνου και ν’ ακούσει αμέσως να του αναφέρουν τ’ όνομά του. Αν αγοράσει μια δεκάρα στραγάλια, ο πατέρας του του λέει: — «Θυμήσου, παιδί μου, το γνωμικό του Φρανκλίνου: μια πεντάρα κάθε μέρα κάνει ένα σακίδιο πεντάρες το χρόνο» κι όλη του η ευχαρίστηση από τα στραγάλια δηλητηριάζεται. Αν θέλει να παίξει τη σβούρα του έπειτα από τα γραψίματά του, ο πατέρας του του θυμίζει: — «Το παιχνίδι είναι ο κλέφτης του χρόνου». Αν κάνει μια ενάρετη πράξη, δεν το ανταμείβουν, γιατί ο Φρανκλίνος εδήλωσε ότι «η αρετή κλείνει μέσα της την ανταμοιβή της». Και τα φτωχά παιδιά ξεθεώνονται και χάνουν τον ύπνο τους, γιατί ο κύριος αυτός, μια μέρα που θα ‘ταν στις κακές του στιγμές διακήρυξε ότι «όποιος σηκώνεται νωρίς και πάει να κοιμηθεί νωρίς, γίνεται πλούσιος, σοφός και υγιής»….

palinodiae svoura

Αν ανάφερα τον Μαρκ Τουαίην, είναι γιατί τα ‘χω κι εγώ με μια άλλη κατηγορία γονιών, ακόμα πιο αντιπαθητική: την κατηγορία των γονιών που δίνουν στα παιδιά τους, την ημέρα της Πρωτοχρονιάς, «χρήσιμα» δώρα.

Αν έχω κρατήσει κάποια μνησικακία εναντίον των γονιών μου, είναι γιατί όσο ήμουν παιδί, δεν έλαβα απ’ αυτούς τίποτ’ άλλο από ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΩΡΑ: γιατί διάλεγαν τη Πρωτοχρονιά για να παρουσιάσουν… στο θαυμασμό μου και την ευγνωμοσύνη μου άλλοτε μία καινούρια φορεσιά, άλλοτε ένα καινούριο σάκο για τα βιβλία μου, κι άλλοτε μια μετοχή (που μου την ξανάπαιρναν με τη διαβεβαίωση ότι «ήταν δική μου κι ότι όταν μεγάλωνα, θα μπορούσα να την κάνω ό,τι θέλω»).

 

shopping

 

Κάθε φορά που μου πρόσφεραν το χρήσιμο δώρο, το δώρο που, κατά την φράση τους «έπιανε τόπο», έλεγα, – γιατί έπρεπε να το πω – «ευχαριστώ», αλλά αυτό που αισθανόμουν ήταν ότι μ’ έκλεβαν. Ό,τι ζητούσε η παιδική μου ψυχή, ό,τι λαχταρούσε και περίμενε για την Πρωτοχρονιά, ήταν ένα δώρο που να μην είχε καμία σκοπιμότητα, που να μπορούσα να το κάνω ό,τι ήθελα και που θα μου έδινε μιαν αφιλόκερδη, αν μπορώ να το πω έτσι, χαρά. Έστω και μια δωδεκάδα χρωματιστές μπίλιες, που θα στοίχιζαν – τότε – μια δραχμή, αλλά με τις οποίες θα μπορούσα να παίξω, θα’ ταν για μενα ένα δώρο πολύ πιο πολύτιμο απ’ όλες τις μετοχές που θα περιέρχονταν στην κυριότητά μου «όταν θα μεγάλωνα»…

Αλλ΄ αυτό δεν περνούσε ποτέ από τη σκέψη των γονιών μου, όπως δεν περνάει από τη σκέψη πολλών γονιών. Κι όχι μόνο αυτό, αλλά και αν τυχόν το παιδί δείξει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, πως προτιμάει κάτι το περιττό από το χρήσιμο που του προσφέρουν, οι γονείς αυτοί απορούν, σκανδαλίζονται – και το ελεεινολογούν. Δεν μπορούν να καταλάβουν ότι για τα παιδιά το πιο χρήσιμο, το πιο αναγκαίο πράγμα είναι, ακριβώς, το περιττό.

 

5834b7c5134c0.image

 

Θυμάμαι σχετικά, ότι ένα φιλικό μου αντρόγυνο, που είχε κάνει «για την ψυχή» του πεθαμένου μονάκριβου παιδιού του ένα χρήσιμο πρωτοχρονιάτικο δώρο σε κάποιο φτωχόπαιδο της γειτονιάς του (και ξέρετε τι ήταν το δώρο του; ένα «πλήρες» κασελάκι λούστρου «για να μπορεί να βγάζει το ψωμί του»), θεώρησε τερατώδες, εγκληματικό και ένδειξη υπέρτατης ψυχικής διαστροφής, το ότι το φτωχόπαιδο αυτό, μόλις πήρε το κασελάκι έτρεξε να το μεταπουλήσει και να χρησιμοποιήσει τα λεφτά που πήρε για να προσκαλέσει τον εαυτό του και δύο ακόμα χαμίνια στον κινηματογράφο !

Ακούς εκεί το βρωμόπαιδο ! μου έλεγαν, να του δώσουμε μιαν ευκαιρία «να γίνει άνθρωπος» κι αυτό να πετάξει έτσι τα λεφτά ! Πήγαινε, ύστερα, να κάνεις καλό…

Όταν τους είπα χαμογελώντας ότι το παιδί είχε κάνει πολύ καλά, μ’ αποκάλεσαν παραδοξολόγο. Όταν επέμεινα σοβαρά πια, αλληλοκοιτάχτηκαν σαν να ήμουν τρελός.

Λυπάμαι μ’ όλη μου την καρδιά τα παιδιά που έχουν τέτοιους γονείς, και αν κάποτε στη ζωή μου ευχήθηκα κάποιου το θάνατο, ήταν το θάνατο μιας μητέρας που πήρε από τα χέρια του μικρού κοριτσιού της μια ωραία κούκλα που του είχα κάνει δώρο και την έκρυψε «για να μην τη χαλάσει»…

 

Νέα Εστία, Αθήναι, 1 Ιανουαρίου 1939, 25ος τόμος, τεύχος 289, «τα χρήσιμα δώρα»

****

 

 

 

Στράτης Μυριβήλης

Τα Χριστούγεννα. Η Πρωτοχρονιά. Τα Φώτα — Πόσος ΜΥΘΟΣ, πόσα θαύματα, πόση γοητεία.

Η ανθρωπότητα συνέλαβε την πιο ευτυχισμένη της οπτασία. Είδε την παντοδυναμία και την τελειότητα του Θεού μέσα στη χαμογελαζούμενη μορφή ενός παιδιού που γεννιέται σ’ ένα παχνί. Τα αγαθά ζώα ζεσταίνουν τα ποδαράκια του με τα χνώτα τους. Ένα αστέρι αφήνει την ουράνια τάξη του και κατεβαίνει πάνω από μια καλύβα για να οδηγήσει τους μάγους και τους ποιμένες. Ο αγέρας της θείας νύχτας είναι γεμάτος από πρωτάκουστους ήχους. Ασημοκούδουνα και άρπες. Φέγγει το σκοτάδι από τις χαρμόσυνες φτερούγες των αρχαγγέλων, που ψάλλουν τον ύμνο της Ειρήνης.

Καταπόδι έρχεται ο Αη-Βασίλης από την Καισαρεία. Από την Ανατολή έρχεται, τη μητέρα του παραμυθιού. Δεν είναι παιδί. Ωστόσο, για το παιδί έρχεται αυτός. Δώρα κρατάει και σύμβολα πνευματικά. Γράμματα σπουδάγματα, του Θεού τα πράγματα. Και θαύματα. Το καλαμάρι του έγραφε και το χαρτί ωμίλει. Κρατεί κι ένα ξερό ραβδί κι ακουμπάει να πει την Άλφα-Βήτα. Και το ξερό το ξύλο ρίζωσε και φούντωσε ! Χλωρά βλαστάρια επέτα. Και πα στα χλωροβλάσταρα, πέρδικες κελαϊδούσαν. Όχι περδίκια μοναχά, παρά κι αηδόνια αντάμα. Και κάτω στη ριζίτσα του μια κρυσταλλένια βρύση. Να κατεβαίνουν πέρδικες, να βρέξουν τα φτερά τους…

 

palinodiae satyr

Εν τω μεταξύ, τα παγανά, οι καλικάντζαροι, τα κακαθρωπιάσματα, ξαπολύθηκαν από τα τάρταρα, όπου όλο το χρόνο ροκανίζουν με τα δόντια και τα νύχια τους το στύλο της Γης. Να τον γκρεμίσουν, να χαλάσει η πλάση του Θεού. Παίρνουν δρόμο, ανεβαίνουν στα εγκόσμια και πειράζουν τους ανθρώπους. Είναι οι Σάτυροι και οι Αιγιπάνες, και οι Φαύνοι της θρησκείας οι τρελοί θεοί, που παίρνουν μια μικρή άδεια για την Ελλάδα. Ο Βατρακούκος κι ο Καλοβελώνης κι η παλιοπαρέα τους. Στραβομούρηδες, στραβοχείληδες, γαϊδουροπόδαροι, τραγογένηδες.
Κι αυτοί για τα παιδιά έρχονται, και για όσους έσωσαν μέσα τους το παιδί και τη μεταφυσική σοφία του παιδιού.

 

Αυτή η σοφία, που αντλεί το περιεχόμενο της μόνο από την αρχαιότατη και μαγική στέρνα της Φαντασίας, τη χαιρόμαστε αυτές τις μέρες του Δωδεκάμερου με κάποιον τρόπο στα λογοτεχνικά βιβλία και στα παιδιάτικα πρωτοχρονιάτικα παιχνίδια. Τα βιβλία του Δωδεκάμερου, και όταν ακόμα δεν αποτείνονται στην παιδιάτικη ηλικία, θα πρεπε να μη βγαίνουν από τη γοητευτική ατμόσφαιρα του παραμυθιού. Ν’ αγγίξει η Μάγισσα η Τέχνη με το μικρό δαχτυλάκι της τα έργα και τις μορφές και τα φαινόμενα της καθημερινής ζωής και να τα μεταμορφώσει σε σύμβολα. Το ίδιο και τα παιχνίδια, που είναι προορισμένα για τα μικρά παιδιά, θα πρεπε να είναι έργα φαντασίας και όχι αντίγραφα της ψυχρής και άσχημης ζωής των μεγάλων. Δυστυχώς ο πόλεμος, που θα ‘τανε μια τίμια και φρόνιμη πράξη να τον κρύψουμε από τα μικρά παιδιά σαν το πιο φριχτό αμάρτημα της ηλικίας μας, έχει γεμίσει το παιδιάτικο δωμάτιο με τα έργα του. Κανόνια, τανκς, φρούρια, στρατιώτες που σκοτώνουν και σκοτώνονται.

toy-soldier-day-1732x580

 

Νομίζαμε πως το παιδί δε θα ‘χει αρκετό καιρό, σαν θ΄ αποκτήσει «νου και γνώση» για να δοκιμάσει από κοντά όλες αυτές τις φρικαλεότητες. Αρχίσαμε να τις βάζουμε πλάι στο κεφαλάκι του από τα χρόνια της κούνιας του ακόμα.

Ευτυχώς η ψυχή του παιδιού αντιδρά νικηφόρα, όπως αντιδρά σε κάθε δασκαλική εισβολή, που γίνεται στον κόσμο της μαγείας που το τυλίγει. Τη χυδαιότητα μας την αντικρίζει με τη φαντασία του, που είναι η μεγάλη του δύναμη, η ανίκητη. Η παιδιάτικη φαντασία στολίζει με την ποίησή της τη μεταφυσική, όλα τα κακά και ψυχρά παιχνίδια που παραδίνουμε στα μικρά. Τ’ αγγίζει με το μαγικό ραβδάκι της και τα μεταμορφώνει με την απίστευτη πλαστική της δύναμη σε γοητευτικά σύμβολα, σε δράκους και σε ήρωες, σε πεντάμορφες και σε βασιλόπουλα. Το θαύμα δεν εγκαταλείπει εύκολα το παιδί. Και το παιδιάτικο παιχνίδι είναι ένα όργανο του θαύματος.

 

 

Είδα τη νύχτα της Πρωτοχρονιάς τούτο το θέαμα

palinodiae dancer

Ένας αράπης από λεπτό ντενεκεδάκι χόρευε τσάτλεστον πάνω σ’ ένα τραπέζι, κι ένα σμήνος από μικρούλια χελιδόνιζαν γύρω του. Τον κούρδιζαν, κι αυτός κουνούσε τα χέρια του, τα πόδια του και το κεφάλι. Είχε μεγάλα μάτια που άσπριζαν, άσπριζαν και τα δόντια του, κι όλο γελούσε με τα πλατιά του χείλη.

Χόρεψε έτσι μια ώρα. Χόρεψε δυο ώρες. Στη τρίτη πράξη, έχασε το κεφάλι του. Πως έγινε και τι έγινε, κανένας δεν ήξερε να μας πει. Το ζήτησαν παντού, εδώ το κεφάλι του αράπη, εκεί το κεφάλι του αράπη, και πουθενά δεν βρέθηκε.

Κάποιος μεγάλος, για να κάνει κέφι, ρώτησε τα παιδιά:
Για θυμηθείτε καλά. Μήπως ο αράπης ήταν χωρίς κεφάλι από την αρχή;

Τα μικρά, που παίρνουν πάντα στα σοβαρά τους μεγάλους, κοιτάχτηκαν αναμεταξύ τους στοχαστικά κι αποφάσισαν πως όχι, ο αράπης είχε κεφάλι. Θυμόνταν τους άσπρους βολβούς των ματιών του που γελούσαν, τα μεγάλα του χείλια, το καπέλο του. Όλο το πρόσωπό του γελούσε καλόκαρδα και φαινόταν ευχαριστημένο που διασκέδαζε τα παιδιά.

Όχι, σίγουρα, ο αράπης είχε και παραείχε κεφάλι.

Τότε μια μικρούλα, που μόλις είχε μετρήσει έξι Πρωτοχρονιές η ζωούλα της, πήρε στο χέρι τον ακέφαλο χορευτή, κούρδισε το ελατήριό του, και τον τοποθέτησε πάλι πάνω στο τραπέζι.

Μεμιάς έγινε το θαύμα.

Ο αράπης άρχισε να χορεύει κι έτσι, δίχως κεφάλι, να χορεύει με το ίδιο κέφι, να κουνά τα χέρια, να τινάζει τα πόδια, απαράλλαχτα όπως όταν είχε το κεφάλι του. Τα παιδιά τον τριγύριζαν πάλι ενθουσιασμένα. Φωνές και κακό, παλαμάκια, φασαρία.

Δείτε ! Χορεύει και δίχως κεφάλι ! Δέχτηκαν το θαύμα, γιατί το θαύμα ήταν μέσα τους. Ο αποκεφαλισμένος χορευτής τα διασκέδαζε το ίδιο, κι ακόμα καλύτερα, γιατί δεν υπήρχε ακόμα μέσα τους η ιδέα ενός αποκεφαλισμένου ανθρώπου. Για μας όμως του μεγάλους που είδαμε με τα ίδια μας τα μάτια πολλούς χορευτάδες δίχως κεφάλι;

Ήταν μια μικρή τραγωδία πολύ συγκινητική εκεί μπροστά μας.

Ήταν η μοίρα του παιδιάτικου παιχνιδιού, η μεγάλη κι ωραία αποστολή του, να χαροποιήσει τα παιδιά και να κινήσει πλαστικά τη φαντασία τους. Ο ντενεκεδένιες αραπάκος την εκτελούσε ως το τέλος, ηρωικά, όπως μόνο οι ιεραπόστολοι και οι μάρτυρες. Προσφέρουν τη ζωή τους με χαρά σαν ένα δώρο πίστεως, κι ο θάνατος τους είναι ακόμα μια πράξη πίστεως.

Ο μικρός μηχανικός χορευτής χόρευε τσάρλεστον δίχως κεφάλι, το κανε με το ίδιο μπρίο, και τα παιδάκια διασκέδαζαν, κι αυτός ήταν ευχαριστημένος. Θαρρώ πως αν είχε κάτω απ’ το γαλάζιο γιλέκο του μια μικρή ντενεκεδένια καρδιά, και μπορούσαμε να διαβάσουμε μέσα, θα βλέπαμε εκεί πως αληθινά ήταν ολότελα ευχαριστημένος, που μπορούσε να χορέψει ακόμα λιγάκι (χωρίς κεφάλι) για χάρη τους.

 

Νέα Εστία, Αθήναι, 15 Ιανουαρίου 1940, 27ος τόμος, τεύχος 314, «οι μέρες του μύθου»

****

 

Levitt, Helen - New York, Children Playing With a Picture Frame , Nueva York, 1940

Levitt, Helen – New York, Children Playing With a Picture Frame, 1940




 

 

 

Facebook Comments

Αναζήτηση

Σχετικά Άρθρα

Italo Zetti

Italo Zetti

(1913-1978)   ΤΗΣ BEATRICE MASTRODONATO   Ανακαλύπτοντας τον Italo Zetti είναι μια ευχαρίστηση από κάθε άποψη. Είναι ένας από τους μεγαλύτερους Ιταλούς χαράκτες στον προχωρημένο 20º αιώνα. Ο Ίταλο Ζέττι...

Γλώσσα Σελίδας:

  • Greek
  • English

Κοινωνική Ιστορία

Κοινωνική Ιστορία