Πρόσφατα

Νικήτριες Φωτογραφίες του Διαγωνισμού #04 με θέμα «Η μοναξιά»

Νικήτριες Φωτογραφίες του Διαγωνισμού #04 με θέμα «Η μοναξιά»

  «Καμιά μοναξιά δεν είναι μικρή» | Ολοκληρώθηκε με μεγάλη συμμετοχή ο τέταρτος Ελεύθερος Διαγωνισμός Φωτογραφίας #04 του περιοδικού Palinodiae με θέμα «Η Μοναξιά». Ευχαριστούμε όλους όσους συμμετείχαν και με τον τρόπο τους στήριξαν...
Αφιερώματα Show author Palinodiae

Τεό Αγγελόπουλος

Η κωμικοτραγικότητα του καλλιτέχνη

ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ Χ.

 

June 1986, Greece --- Theo Angelopoulos on the set of his film . --- Image by © Jerome Prebois/Kipa/Corbis

Ρεαλιστής και ποιητής, αισθητικά εικονοπλάστης ο Τεό (Θεόδωρος) Αγγελόπουλος (ίσως ο μοναδικός Έλληνας που δεν του έκοψαν το επώνυμο αλλά το όνομα) αποτελεί μέχρι στιγμής, την μεγαλύτερη κατάθεση ελληνόγλωσσων ταινιών στην παγκόσμια ταινιοθήκη. Πολυποίκιλες οι γνώμες και οι αντιδράσεις που προκάλεσε η παρουσία του, τόσο σε καλλιτεχνικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, στους κινηματογραφικούς αναλυτές, στους παραγωγούς, στους συνάδελφους ή σύνεργους σκηνοθέτες, στους ηθοποιούς και φυσικά, στο κοινό.

Έστιν ουν cinemaς

Κινηματογράφος είναι η εξιστόρηση μιας ιστορίας με εικόνες, και η αισθητική του Αγγελόπουλου είναι καμβάδες εν κινήσει. Οι σκηνές του αμφιταλαντεύονται ανάμεσα σε ρεαλιστικά πυκνωμένες ή ποιητικά συνειρμικές, με τους συμβολισμούς να κάνουν συχνά την εμφάνιση τους λειτουργώντας είτε σαν επικεφαλίδες, είτε σαν συνδετικοί κρίκοι μεταξύ των σκηνών του. Γεννήθηκε το 1935 στην Αθήνα, παράτησε τις νομικές σπουδές κι έφυγε το 1961 στο Παρίσι για να σπουδάσει Γαλλική φιλολογία και κινηματογράφο. Την περίοδο 1964 – 1970 επιστρέφει στην Αθήνα, γράφει κριτική κινηματογράφου μαζί με έναν από τους στενότερους –μέχρι το τέλος της ζωής του– φίλους, τον Βασίλη Ραφαηλίδη, ασχολείται έμπρακτα με τον κινηματογράφο και παρουσιάζεται στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1968 με μια ταινία μικρού μήκους κι ετοιμάζει την πρώτη του ταινία, την «Αναπαράσταση», η οποία θα προβληθεί το 1970 προκαλώντας ευθύς εξαρχής αντιδράσεις. Ο θαυμαστής του Αντονιόνι και συγκάτοικος του Ταρκόφσκι, γίνεται, με τον δικό του τρόπο, ο Ταρκόφσκι της μεσογείου ως προς το σύνολο του έργου του, και ο Τεό των δύο ταινιών, της Σύγκρουσης και του Ανθρώπου.

 

«Πού τα βρήκε τα λεφτά;»

Ο Αγγελόπουλος ήταν αριστερός αλλά διατηρούσε την ανεξαρτησία του, κάνοντας συχνά κριτική στο κόμμα και στην ιστορία του κομμουνισμού γενικότερα. Η αλήθεια όμως βρίσκεται πάντα κάπου στην μέση. Είναι γνωστό ιστορικά ότι καλλιτέχνες, όπως οι ζωγράφοι στην Αναγέννηση, ο Μολιέρος στη Γαλλία, ο Μότσαρτ, ο Νταλί και άλλοι πολλοί, ήταν αναγκασμένοι να συναναστρέφονται ανθρώπους με μεγάλη οικονομική επιφάνεια για την πραγμάτωση των έργων τους. Στις πιο σύγχρονες περιπτώσεις όμως, μια μερίδα της μεγαλοαστικής τάξης ανεξαρτητοποιείται πολιτικά ως προς τις καλλιτεχνικές της ενασχολήσεις και εμφανίζεται δεκτική στην ανάλυση και στην φιλοσόφηση των πραγμάτων.

Thodoros_Aggelopoulos-Melissokomos

Κατά τα άλλα, οι δεξιοί τον έβλεπαν σαν κομουνιστή, η εκκλησία τον απαρνιόταν και φανατικοί διέκοπταν τα γυρίσματα των ταινιών του· Αριστεροί συντάκτες έγραφαν άρθρα για κακή προπαγάνδα του κομμουνισμού, δεξιοί αρθρογράφοι για το ακριβώς αντίθετο. Εν κατακλείδι, ήταν ελεύθερος ως προς τις επιλογές του και η ευθύνη των λεγομένων αφορούσε αυτόν και μόνον αυτόν.

«καλέ μου συνάδελφε, τα νέα σου»

Ο Αγγελόπουλος στις πρώτες του ταινίες, συν των άλλων παραγωγών, ήταν εξαρτώμενος από την εταιρία Φίνος Φιλμ, κάνοντας τις συνθήκες εργασίας και για τους μεν και για τους δε, ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσες και πολυποίκιλες ως προς την αντιφατικότητα τους. Από εκείνη την περίοδο ξεκίνησε και μια άλλη μερίδα συναδέλφων του να τον απεχθάνονται και να τον παρωδούν· μερίδες οι οποίες χάνονται στο χρόνο, καθώς όταν οι άνθρωποι εκλείψουν μένουν μόνο τα αποτελέσματα των πράξεων τους. Μέσα στη «δική τους δεκάδα αγαπημένων σκηνοθετών/ταινιών» τον έχουν επιλέξει (ο μπαμπάς) Κουροσάβα, ο Μπέργκμαν, ο Βιμ Βέντερς και ο Εμίρ Κουστουρίτσα.

Ηθοποιός σημαίνει φως στο κοντινό

το λιβάδι που δακρύζει_3

Η Αλίκη Βουγιουκλάκη σε μια συνέντευξη της στην τηλεόραση, αμυνόμενη στις επιθέσεις που είχε δεχτεί από μερίδα του χώρου των κινηματογραφιστών στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, μεταξύ άλλων συμπλήρωσε στην «διαμάχη των εμπορικών και των ποιοτικών», ότι «οι μεγάλοι σκηνοθέτες σαν τον Αγγελόπουλο, έχουνε ένα μεγάλο όραμα, το οποίο όμως εξαφανίζει τον ηθοποιό.» Από την άλλη άνθρωποι του «εμπορικού» ή «λαϊκού» χώρου όπως η Μαίρη Χρονοπούλου, ο Διονύσης Παπαγιανόπουλος, ο Ντίνος Ηλιόπουλος, η Ελένη Γερασιμίδου, ο Θανάσης Βέγγος, ο Ηλίας Λογοθέτης και ο Μάνος Κατράκης κάνουν τις καλύτερες εμφανίσεις των υποκριτικών τους δυνατοτήτων. Συχνοί συνεργάτες του οι Χρίστος Νέζερ, Βαγγέλης Καζάν, Μιχάλης Γιανατάς, Δημήτρης Πουλικάκος, Τζένη Ρουσέα, Μπέτυ Βαλάση, Εύα Κοταμανίδου, Αλίκη Γεωργούλη, Νάντια Μουρούζη κ.α. και οι διεθνείς Μαρτσέλο Μαστρογιάννη, Ζαν Μορό, Χάρβεϊ Καϊτέλ κ.α.

Teology

Το έργο του χωρίζεται κατεξοχήν σε περιόδους αναζήτησης και ανάπτυξης ενός βασικού θέματος, χρησιμοποιώντας και στοιχεία από ομοτέχνους του, ενσωματώνοντας τα όμως απόλυτα στο προσωπικό του ύφος, αφήνοντας πίσω του 2 τουλάχιστον ταινίες από τις σημαντικότερες του περασμένου – και πρώτου ουσιαστικά – αιώνα του κινηματογράφου.

1η Περίοδος [1970 – 1984]
«Εμφύλιος : Τα έργα των ανθρώπων»
5 + 1 ταινίες

1. 1970 | Αναπαράσταση
2. 1972 | Μέρες του ’36
3. 1975 | Ο θίασος
4. 1977 | Οι κυνηγοί
5. 1980 | Ο Μεγαλέξαντρος
6. 1984 | Ταξίδι στα Κύθηρα

Κατά την πρώτη περίοδο των έργων του, τον απασχολούν θέματα που έχουν να κάνουν με την τοποθέτηση του ανθρώπου στο κοινωνικό/ιστορικό πλαίσιο που τον περιβάλει, και εστιάζει περισσότερο στο εργατικό κίνημα, στην ιδεολογία του μαρξισμού/λενινισμού, στον εμφύλιο και στα αποτελέσματα τους.

Η πρώτη του ταινία «Αναπαράσταση», επηρεασμένη από τον Ιταλικό νεορεαλισμό, μας δείχνει την διερεύνηση του φόνου ενός εργατικού μετανάστη από την γυναίκα του και τον εραστή της σε ένα χωριό της Ηπείρου. Αποτελεί ταινία σταθμό στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου, καθώς επαναπροσδιορίζει τον ελληνικό κινηματογράφο στην καλλιτεχνική του ουσία. Βραβεύεται στο φεστιβάλ κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στη Γαλλία και στο Βερολίνο. Θα ακολουθήσουν οι «Μέρες του ‘36», μια ιστορία ομηρίας σε φυλακές από πολιτικό κρατούμενο, λίγο καιρό πριν την δικτατορία του Μεταξά, η οποία θα έχει την αντίστοιχη απήχηση.

travelling-players

Η τρίτη του ταινία, «Ο θίασος» θα πάει ακόμα καλύτερα από τις προηγούμενες και για πρώτη φορά μας παρουσιάζει όλα τα στοιχεία της κινηματογραφικής του ματιάς και του δικού του προσωπικού και ιδιαίτερου στυλ. Οι ιστορικές αναδρομές, οι πολιτικές αναφορές, η ποίηση, τα μονοπλάνα, η μουσική, πλεγμένα καλαίσθητα, καταφέρνουν να κάνουν τον Θίασο, την πρώτη του αξιόλογη κινηματογραφική ταινία.

Μετά θα έρθουν «Οι κυνηγοί», μια σκοτεινή, σουρεαλιστική ταινία, όπου μια παρέα κυνηγών βρίσκουν το πτώμα ενός άντρα πάνω στο βουνό, του οποίου το αίμα είναι ακόμα ζεστό από το 1949. Με αυτή την ταινία θα κάνει την πρώτη του επίσημη συμμετοχή στο Φεστιβάλ Καννών και θα συνεχίσει με την ταινία «Ο Μεγαλέξαντρος», σε ένα ουτοπικό περιβάλλον όπου οι κανόνες τις κοινωνίας είναι τελείως διαφορετικές από τις υπάρχουσες, και θα διακριθεί στην Βενετία.

VOYGE

Η έκτη του ταινία, το «Ταξίδι στα Κύθηρα» αποτελεί και την ολοκλήρωση του πρώτου κύκλου ταινιών του Αγγελόπουλου και καταγράφει όλα τα τελικά πορίσματα του για τον εμφύλιο και για τα έργα των ανθρώπων. Συλλέγει όλα τα στοιχεία που καλλιέργησε τα προηγούμενα χρόνια και ολοκληρώνει τον κύκλο του έχοντας για πρώτη φορά εν απαρτία, όλους τους βασικούς και μετέπιπτα μόνιμους συνεργάτες του, στο σενάριο (Θανάσης Βαλτινός / Tonino Guerra), στην διεύθυνση φωτογραφίας (Γιώργος Αρβανίτης – ο οποίος δούλευε μαζί του από την πρώτη μέχρι και την τελευταία ταινία), στον ήχο (Θανάσης Αρβανίτης), στη μουσική (Ελένη Καραΐνδρου), στο μοντάζ (Γιώργος Τριανταφύλλου) και στα ντεκόρ (Μικές Καραπιπερής).

Με την ταινία αυτή αποσπά το βραβείο σεναρίου στο Φεστιβάλ Καννών το 1984 καθώς μέσα από το έργο φωτίζει τα αποτελέσματα της λήξης του εμφυλίου, χρόνια μετά, λυτρώνοντας τους ήρωες του επιτρέποντας τους να έχουν μόνο τα ιδανικά τους αν θέλουν να ζουν ελεύθεροι. Κάτι τέτοιο ίσχυε και για τους δύο πρωταγωνιστές του που εκπροσωπούσανε τις δύο πλευρές του εμφυλίου, για τον Μάνο Κατράκη και για τον Διονύση Παπαγιανόπουλο, οι οποίο δεν αντάλλαξαν κουβέντα δικιά τους κατά την διάρκεια των γυρισμάτων και αρκέστηκαν σε αυτά που του τους είχαν γράψει οι σεναριογράφοι. «Μας βάλανε και πολεμήσαμε. Βγάλαμε τα μάτια μας. Εσύ από δω, εγώ απ’ την άλλη…χάσαμε κι οι δυο»

 

Small fact | Μια από τις πιο γνωστές φήμες που κυκλοφορούν, είναι ότι ο Κατράκης αρρώστησε από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν κατά τα γυρίσματα της ταινίας «Ταξίδι στα Κύθηρα». Ο Μάνος Κατράκης είχε χρόνια μάχη με τον καρκίνο, και ο ίδιος είχε επιλέξει να μην ακολουθήσει καμία ιατροφαρμακευτική αγωγή. Έφυγε από την ζωή 10 μήνες μετά το τέλος των γυρισμάτων.

 

2η Περίοδος [1986 – 1998]
«Τα απομεινάρια της σύγκρουσης : Άνθρωπος»
4 + 1 ταινίες

  7. 1986 | Ο μελισσοκόμος.
8. 1988 | Τοπίο στην ομίχλη.
9. 1991 | Το μετέωρο βήμα του πελαργού.
10. 1995 | Το βλέμμα του Οδυσσέα.
11. 1998 | Μια αιωνιότητα και μια μέρα

Στην δεύτερη του περίοδο, έχοντας ολοκληρώσει τις κοινωνικοπολιτικές τοποθετήσεις και απογοητευμένος και ο ίδιος με την εξέλιξη του κομμουνισμού ιστορικά, στρέφεται στα υπολείμματα που άφησε πίσω της η σύγκρουση, και αντί να ακολουθήσει το ρεύμα που όδευε στον καταναλωτισμό, στρέφει τους ήρωες του σε υπαρξιακές αναζητήσεις, ευρύτερες αυτών των κοινωνικών θεσμών.

ft0320

Με την ταινία «Ο Μελισσοκόμος», και τον Μαρτσέλο Μαστρογιάννη στον ομώνυμο ρόλο, ξεκινά αυτό το ταξίδι για την αναζήτηση του ανθρώπου μέσα στον άνθρωπο. Ένας μεσήλικας πατέρας, έχοντας ολοκληρώσει τις κοινωνικές και οικογενειακές του υποχρεώσεις, ξεκινά ένα μικρό ταξίδι για να ανακαλύψει τι υπάρχει πέρα από το σπίτι του, πέρα από όσα θεωρούσε μέχρι στιγμής δεδομένα και του γέμιζαν τις ώρες της ημέρας. Είναι η πρώτη του ταινία road trip, και αυτό τον σκελετό θα ακολουθήσει και στις επόμενες τέσσερις του ταινίες, διατηρώντας στο έπακρον όλα τα στοιχεία που είχε κερδίσει κατά την πρώτη του περίοδο.

Το «Τοπίο στην ομίχλη» είναι η ιστορία δυο μικρών παιδιών που αναζητούν τον πατέρα τους και μέσω του ταξιδιού τους έρχονται σε επαφή με τον κόσμο για να διαπιστώσουν ότι δεν είναι φτιαγμένος για να τριγυρνούν παιδιά ανάμεσα του, και στο «Μετέωρο βήμα του πελαργού» – ένα πολιτικό θρίλερ – μας δείχνει την αναζήτηση που ξεκινά ένας δημοσιογράφος/συγγραφέας για την ανεύρεση ενός πολιτικού προσώπου της κυβέρνησης, ο οποίος φερόταν να γνώριζε το παρασκήνιο των κρυφών ενεργειών της κυβέρνησης, και μη μπορώντας ηθικά να αντέξει αυτό το μυστικό, εξαφανίζεται παίρνοντας μαζί του τα χειρόγραφα που είχε καταγράψει όλα όσα γνώριζε και ποτέ δεν τόλμησε να αναγνώσει στο βήμα της Βουλής.

Το 1995 επιστρέφει με την ταινία «Το βλέμμα του Οδυσσέα» και τον Χάρβεϊ Καϊτέλ στον κύριο ρόλο. Ανατρέχει στην ιστορία των Βαλκανίων και στον κινηματογράφο τους, με μεγάλο λυρισμό, ανακαλύπτοντας τις επιδράσεις της φύσης πάνω στην ιστορία του ανθρώπου. Θα διαγωνιστεί στο φεστιβάλ Καννών και θα αποσπάσει το μεγάλο βραβείο επιτροπής, αφού την ίδια χρονιά, τον Χρυσό Φοίνικα απέσπασε το Εμίρ Κουστουρίτσα με την ταινία «Underground». Μαζί με τον θίασο, έρχεται να συμπληρώσει την τετράδα των μεγάλων του ταινιών και να στήσει ένα λαμπρό έδαφος για την επόμενη του ταινία και τελευταία του δεύτερου του κύκλου, «Μια αιωνιότητα και μια μέρα».

ETERNITY AND A DAY, Isabelle Renauld, 1998

Στο «Μια αιωνιότητα και μια μέρα» ο Αγγελόπουλος φαίνεται πώς κλείνει όλους τους ανοιχτούς λογαριασμούς που είχε αφήσει ανοιχτούς. Συλλέγει όλα τα στοιχεία της δεύτερης του περιόδου και παρουσιάζει ένα εναλλασσόμενο ονειρικό κολάζ της ζωής ενός ετοιμοθάνατου ανθρώπου που κυκλοφορεί ανάμεσα σε ανθρώπους που νομίζουν ότι ζουν μη μπορώντας να αντιληφθούν πως η ζωή τους προσπερνά και φεύγει σαν μια στιγμή. Ξεκίνησε αυτό τον κύκλο με τον Μελισσοκόμο, με έναν άνθρωπο που αναλογιζόμενος τον θάνατο φεύγει για να ανακαλύψει την ζωή, κι επανέρχεται στο κλείσιμο και στην κορύφωση, με έναν άνθρωπο που αναλογιζόμενος την ζωή φεύγει για να βρει τον θάνατο.

«Όταν ξαναγυρίσεις κάποτε σε τούτη την μέρα, θυμήσου. Την κοίταξα με όλα τα μάτια της ψυχής μου, την χάιδεψα με όλα τα χέρια. Στέκομαι εδώ και σε περιμένω τρέμοντας. Δώσε μου τούτη την μέρα.»

Αποσπά τον Χρυσό Φοίνικα στο φεστιβάλ Καννών το 1998, η Ελληνική Κυβέρνηση και η Αξιωματική Αντιπολίτευση, μετά από χρόνια απαξίωσης, αναγκάζεται να τον τιμήσει, ενώ οι ίδιοι, κατά τον Ραφαηλίδη «Ούτε την παιδεία, ούτε τον πολιτισμό έχουν να εκτιμήσουν ένα έργο σαν του Αγγελόπουλου, μόνο μια χωριάτικη επιδειξιομανία κατέχουν που τους οδηγεί στην οργάνωση τέτοιου είδους τιμητικών εκδηλώσεων, και αγνοούν ότι ο ίδιος ο Αγγελόπουλος πάσχιζε μέχρι να ολοκληρωθεί αυτό το πανηγυράκι και να βρεθεί στις συζητήσεις των φίλων του»

 

2,5 ταινίες

12. 2004 | Το λιβάδι που δακρύζει
13. 2009 | Η σκόνη του χρόνου
14. ——- | Η άλλη θάλασσα

 

Οι τελευταίες του ταινίες, μια τριλογία που δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει, δεν έρχονται για να προσθέσουν κάτι παραπάνω στο έργο του, αλλά για να συντηρήσουν θέματα του πρώτου κύκλου ταινιών του, σε ένα ομορφότερο – κατά τις ανάγκες της εποχής – περιτύλιγμα. Ο Θεόδωρος (Teo) Αγγελόπουλος, θα φύγει από την ζωή στις 24 Ιανουαρίου, κατά την διάρκεια των γυρισμάτων της τελευταίας του ταινίας, αφού τραυματιστεί θανάσιμα – πεζός αυτός – από μοτοσικλετιστή αστυνομικό.

«τρώε το φαί σου, αγάπα το κελί σου, διάβαζε πολύ» | Όπως λένε για τον Φασμπίντερ στα καφενεία του σινεμά, ότι πάραξε τόσο πολύ έργο σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, σαν να υπήρχε ένα ρολόι μέσα του που τον ενημέρωνε για την πρόωρη ώρα του θανάτου του, έτσι και για τον Αγγελόπουλο θα πουν, από το 2006 – ενώ γύρναγε ακόμα ταινίες – του δίνανε βραβεία για την συνολική του προσφορά στον κινηματογράφο. Έφυγε έχοντας ολοκληρώσει το έργο του και το τέλος τον βρήκε οραματιζόμενος κάτι ανώτερο από αυτό.

Το-λιβάδι-που-δακρύζει

Facebook Comments

Αναζήτηση

Σχετικά Άρθρα

Italo Zetti

Italo Zetti

(1913-1978)   ΤΗΣ BEATRICE MASTRODONATO   Ανακαλύπτοντας τον Italo Zetti είναι μια ευχαρίστηση από κάθε άποψη. Είναι ένας από τους μεγαλύτερους Ιταλούς χαράκτες στον προχωρημένο 20º αιώνα. Ο Ίταλο Ζέττι...

Γλώσσα Σελίδας:

  • Greek
  • English

Κοινωνική Ιστορία

Κοινωνική Ιστορία